ΑΝΑΦΟΡΑ
ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΨΥΧΡΑΙΜΗ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ
Καποδίστριας: γράφει η Ελένη Καρασαββίδου
Το σημείωμα αυτό δεν αφορά την ταινία «Καποδίστριας». Τα τελευταία χρόνια έχω «καταφέρει» να στερηθώ και τον αγαπημένο μου κινηματογράφο, γι’ αυτό και λείπουν πια σχόλια για ταινίες. Αφορά όμως τα σχόλια που όντως έχω διαβάσει με αφορμή -και όχι «για»- αυτήν, και τους τρόπους με τους οποίους καθρεφτίζουν το μόνιμα και κατακερματισμένο και διχασμένο εθνικό φαντασιακό μας.
Καποδίστριας: Εργαλείο
Όσο συντομότερα γίνεται -και ενώ η ατμόσφαιρα θυμίζει πάλι «ντέρμπι» αιωνίων- θα γράψω τι μου κάνει εντύπωση. Καταρχήν υπήρξε η ανάγκη να γίνει επιτέλους ταινία για τον Καποδίστρια. Φαίνεται όμως πως ο Καποδίστριας χρησιμοποιείται ως «εργαλείο» για όλα τα άλλα πλην μιας ψύχραιμης αποτίμησης του έργου του. Κι αυτό δεν το κάνει μόνο ο Σμαραγδής, το κάνουν και αρκετοί επικριτές/τρίες του.
Στις αντινομίες της εποχής του, και μεγαλωμένος -πολιτικά εννοώ- στην τσαρική αυλή, αλλά κι έχοντας απέναντι τις ελληνικές φατρίες, ξενοκίνητες και όχι- δεν υπήρχε περίπτωση να μην λειτουργήσει αυταρχικά απέναντι σε επείγοντα ζητήματα. Εάν κρίνουμε να κρίνουμε και με βάση την γειωμένη πραγματικότητα που τσάκισε κι από πριν το Σύνταγμα της Τροιζήνας. Τον αυταρχισμό όμως αυτόν είναι ίσως ο μόνος -από όσους κυβέρνησαν εννοώ, όχι από όσους φαντασίωσαν κάτι άλλο και πάλεψαν- που δεν τον χρησιμοποίησε για να κερδίσει. Λάθη, τα λιγότερα δυνατά σε τόσο δύσκολες κι επείγουσες συνθήκες έκανε -όμως υπήρξε ηγέτης του «προσωπικού παραδείγματος» και με βάση αυτό απαιτούσε από τους άλλους.
Καποδίστριας: Η διττότητα των κριτηρίων
Πολλοί/ές που ενοχλούνται από την αγιοποίηση και την έλλειψη αναπαράστασης της πάντοτε σύνθετης ανθρώπινης συνθήκης. Μια χαρά την προσπερνούν όταν αφορά ιστορικά πρόσωπα που βρίσκονται ιδεολογικά κοντά τους. Αυτό δεν σημαίνει πως είμαι υπέρ της αναπαράστασης του Σμαραγδή. Δε μου αρέσει ο κινηματογράφος που προσφέρει παρόλο που του αναγνωρίζω ένα δικό του όραμα, σημαίνει πως για ακόμη μια φορά με ενοχλεί η διττότητα των κριτηρίων.
Ο ξερολισμός όλων μας και σε αυτούς συμπεριλαμβάνω και διανοούμενους της αριστεράς (γιατί δεν την επέκριναν μόνο εξ αριστερών) που γράφουν με αυτονόητα όσο κι οι ιδεολογικοί αντίπαλοι τους, και όχι ερευνώντας στ’ αλήθεια. Π.χ. σε σχέση με την γνώση του Μινωϊκού Πολιτισμού (άσχετο από το εάν τον γνώριζε ή όχι ο Καποδίστριας, πιθανότατα το έκανε) ως έννοια ήταν ευρέως διαδεδομένη στους «διανοούμενους» κύκλους της Ευρώπης πολύ προτού την ανακάλυψη του Έβανς. Π.χ. ο γερμανικός ρομαντισμός αλλά και ο αγγλικός χρησιμοποιούν τον όρο (βλέπε George Chapman «Μινωική Κνωσός» στη μετάφραση των Ομηρικών ύμνων του 16ου αιώνα, βλέπε Karl Hoeck και Karl Otfried Müller κ.λπ.) σε έργα που κυκλοφόρησαν πολύ πριν την προεπαναστατική περίοδο και έπαιξαν ρόλο στο φιλελληνικό κίνημα. Η εκδοτική ιστορία δεν είναι ζήτημα αρέσκειας ή απαρέσκειας, αφορά σε αναφορές και ημερομηνίες.
Καποδίστριας: Η κριτική
Τώρα το να γράφεται ότι οι διαφωτιστές δεν αναφέρουν το Βυζάντιο, εκτός εάν παρανόησα, γιατί πρόκειται για κολοσσιαίο πάλι λάθος, όταν περνούν το ένα τρίτο της συγγραφικής ζωής τους γράφοντας οι περισσότεροι εναντίον του, δείχνει τι κριτική αξίζει σε κριτικούς. Η αντίδραση αυτή θεωρήθηκε αναγκαία ίσα ίσα γιατί «εκκλησιαστικοί» όπως ο Μελέτιος Πηγάς το «έπαιζαν» συνέχεια σε σχέση με την λαϊκή συνείδηση.
Αυτά βέβαια δεν δικαιολογούν την αμετροέπεια που επιδεικνύει ο Σμαραγδής με δηλώσεις «θα έλεγα στους κριτικούς να γίνουν καλύτεροι άνθρωποι». Μπορεί το έργο μας να μην αρέσει σε κάποιους/ες και να είναι καλοί άνθρωποι. Ούτε μπορεί να επικαλείται κακοποίηση της ιστορίας εκ μέρους των κριτικών γιατί πιθανότατα (δεν την έχω δει όπως ομολόγησα, από σκηνές κρίνω) την διαπράττει ο ίδιος και μάλιστα σε ένα μαζικό πολιτιστικό προϊόν που έχει επιδραστικότητα πολύ μεγαλύτερη από κάθε κριτική. Άρα απαιτεί μεγαλύτερη ευθύνη ώστε ο «Καποδίστριας» να μην αδικεί τον Καποδίστρια. Τέλος η σύγκριση του εαυτού του που έκανε με μια τόσο σημαντική ιστορική προσωπικότητα («όπως ο Καποδίστριας, έτσι κ εγώ»!!!….) όπως και η κατηγόρια για να την πει σε μειονότητες (woke agenda κ.λπ.) επειδή το Ε.Κ.Κ. δεν τον χρηματοδότησε -καλώς ή κακώς, ενώ ίσως θα μπορούσε να διορθώσει κάποια πράγματα και να επανέλθει- δείχνει πως πρωταγωνιστής πιθανότατα θέλει να είναι ο ίδιος.
Καποδίστριας: Το πολιτιστικό φαντασιακό
Αυτό δε μειώνει το φαινόμενο της μαζικής αποδοχής ή έστω κατανάλωσης της ταινίας, αλλά ως κάτι σύνθετο αξίζει ειδικής αναφοράς και σε σχέση με το συλλογικό πολιτιστικό φαντασιακό μας και σε σχέση με τις ανάγκες που βοούν από κάτω. Αλλά και τους τρόπους με τους οποίους «ανταποκρίνονται» σε αυτά τόσο ο ιδεολογικός ρατσισμός (δυστυχώς ο όρος χρησιμοποιείται ως ομπρέλα) της δεξιάς όσο και ο πολιτιστικός ρατσισμός της αριστεράς, φαινόμενα που δεν είναι καινούργια αλλά έχουν αποτελέσει αντικείμενο μελετών.
Τελικά, επειδή αφορά και κόπο ανθρώπων, (δεν μπορεί να στιγματίζονται ηθοποιοί π.χ.) αλλά και κάτι σημαντικό που κρίνεται στο πλαίσιο του άσπρου μαύρου πάλι, εάν το κρίνετε ως τέτοιο δέστε την, αν θέλετε και μπορείτε κι αποφασίστε μόνοι και μόνες σας για το γενικό ζύγι της ταινίας. Κρίνετε κι αυτήν και τις κριτικές της. Κρίνετε κι αυτό το σημείωμα, ποιος/α ξέρει αν έχει λάθη; Αλλά μην το κάνετε ως «κοινό», χρόνια χειραγωγείται ο κόσμος ως «κοινό», κάντε το ως «πεπαιδευμένο κοινό».
Διαβάστε την κριτική της ταινίας
