ΙΣΤΟΡΙΑ
ΟΙ ΙΠΠΟΤΕΣ ΤΗΣ ΜΑΛΤΑΣ
Ιππότες: γράφει ο Θεμιστοκλής Αλμπάνης
Μετά την πολιορκία της Ρόδου το 1522 από τον Σουλεϊμάν τον μεγαλοπρεπή περίπου 300 επιζήσαντες ιππότες μαζί με 2.000 (συνοδούς, μισθοφόρους και υπηρέτες) παραδόθηκαν και τιμητικά τους επετράπη να εγκαταλείψουν το νησί με ασφάλεια με τα όπλα τους και τα κειμήλια τους, τους ακολούθησαν 3.000-5.000 άμαχοι Έλληνες (Ρόδιοι) και Εβραίοι που είχαν πολεμήσει ή υποστηρίξει τους ιππότες.
Ιππότες: Η εγκατάσταση
Αφού περιπλανήθηκαν για 7 χρόνια σε διάφορες περιοχές (Κρήτη Σικελία κ.λπ.) εγκαταστάθηκαν τελικά στην Μάλτα το 1530 με παραχώρηση του Κάρολου του Ε΄. Με έγγραφό του (feudal grant) τους παραχώρησε τα νησιά Μάλτα και Gozo, καθώς και την Τρίπολη, με την υποχρέωση της διάθεσης κάθε χρόνο την ημέρα των Αγίων Πάντων ενός βασιλικού γερακιού (Maltese falcon) στον Ισπανό Αντιβασιλέα της Σικελίας η στον «βικάριο» τοποτηρητή του βασιλιά Φιλίππου της Ισπανίας.
Το 1564 ο σουλτάνος Σουλεϊμάν ο Μεγαλοπρεπής αποφάσισε να «τελειώσει» τους ιππότες της Μάλτας οι οποίοι, με τον μικρό αλλά αποτελεσματικό στόλο τους έκαναν συνεχείς επιθέσεις σε Τουρκικά πλοία (εμπορικά και πολεμικά) καθώς και σε Οθωμανικά λιμάνια και η παρουσία τους ήταν «αγκάθι» στην ασφαλή ναυσιπλοΐα μεταξύ Αφρικής και νησιών του Αιγαίου, μάλιστα μεταξύ άλλων οι ιππότες είχαν συλλάβει ένα μεγάλο Τουρκικό πλοίο που είχε μέσα πολλούς σημαντικούς Οθωμανούς και φορτίο με πολλά εξωτικά αγαθά που προορίζονταν για την κόρη του του Σουλτάνου.
Ιππότες: Ο Μάγιστρος
Οι ιππότες εκείνες τις δύσκολες στιγμές ευτύχισαν να έχουν «Μεγάλο Μάγιστρο» τον Jean Parisot de Vallete ο οποίος γεννήθηκε στις 4/2/1494 στο Παρισό της Γαλλίας, ευγενικής καταγωγής, ο οποίος ακολούθησε το Τάγμα του Αγίου Ιωάννη στην Ρόδο, σαν μέλος της γλώσσας της Προβηγκίας με το όνομα Fra Giovanni detto Parisot.
Οι ιστορικοί της εποχής αναφέρουν ότι αφού άφησε την Ρόδο στα 27 του χρόνια, λαμβάνοντας μέρος στην άμυνα της πόλης , ποτέ δεν επισκέφτηκε τα πατρογονικά του εδάφη ή τη χώρα του, αλλά αφιερώθηκε στο Τάγμα του. Το 1541, σε ναυμαχία με τους Οθωμανούς, με την γαλέρα του San Giovanni, στην οποία ήταν κυβερνήτης από το 1534, συλλαμβάνεται και βρίσκεται αλυσοδεμένος κωπηλάτης σε γαλέρες των Οθωμανών για έναν ολόκληρο χρόνο μέχρι που τον ανταλλάσσουν με τον Abreami Casdagli συγγενή του Τούρκου ναυάρχου Ρέις. Γνώριζε τουρκικά, αραβικά, γαλλικά, ισπανικά, ιταλικά, λατινικά και ελληνικά.
Ιππότες: Η εξουσία του
Το 1546 διορίστηκε στρατιωτικός διοικητής της Τρίπολης, ενώ το 1554 διορίστηκε στην θέση του Ναυάρχου του Τάγματος, ενώ μετά τον θάνατο του Μεγάλου Μαγίστρου, Claude de la Sengle, εξελέγη 49ος Μέγας Μάγιστρος του Τάγματος στις 21/8/1557. Ο χρονικογράφος του Τάγματος αναφέρει χαρακτηριστικά για τον La Vallete τα εξής:
«Ο πιο γενναίος από τους γενναίους, χωρίς την παραμικρή ένδειξη βιασύνης ή εσωτερικής σύγκρουσης, βρίσκεται πάντα σε κατάσταση πλήρους ηρεμίας σαν να είχε απόλυτη ασφάλεια και αναδυόταν από την ήρεμη και πραγματικά βασιλική του όψη, μία αίσθηση που έκανε κάθε καρδιά να νιώθει σιγουριά.»
Από κατασκόπους που είχε στην Κωνσταντινούπολη είχε πληροφορηθεί εγκαίρως για τις διαθέσεις των Οθωμανών από κανάλια πληροφοριών που είχαν στην ανώτατη Οθωμανική διοίκηση, το Διβάνι και από το λιμάνι του «Μεγάλου Τούρκου». Οι πληροφορίες επιβεβαιώθηκαν και από κατασκόπους από την Βενετία και την Ραγκούσα.
Ιππότες: Η στρατηγική
Έτσι προέβη σε μία σειρά από ενέργειες:
Έστειλε επιστολές-προσκλητήρια καλώντας όλους τους ιππότες του Τάγματος να γυρίσουν στην Μάλτα και να βοηθήσουν στην άμυνα της, το προσκλητήριο έγγραφε «Γυρίστε στο Μοναστήρι, ο Μέγας Αυθέντης σχεδιάζει να πολιορκήσει τη Μάλτα.
Έστειλε στη Σικελία όλους τους ηλικιωμένους, τις γυναίκες και τα παιδιά.
Συγκέντρωσε τεράστιες ποσότητες προμηθειών τροφίμων, ξυλείας, πολεμοφοδίων.
Έκανε βελτιώσεις στις ήδη υπάρχουσες οχυρώσεις και έκανε και νέα οχυρωματικά έργα.
Έστειλε γαλέρες να περιπολούν στα ανοικτά για να τους προειδοποιήσουν εγκαίρως για την άφιξη των Οθωμανών.
Συνέστησε μια επιτροπή αποτελούμενη από 3 ιππότες για να λαμβάνουν από κοινού τις κρίσιμες αποφάσεις για την άμυνα του νησιού την επιτροπή αποτελούσαν οι ιππότες Fra Sebastiano d’ Argigleres, Fra Don Pietro de Mendoza και Fra Jacomo di Non.
Ιππότες: Η άμυνα
Η άμυνα του νησιού βασίστηκε κυρίως σε 4 φρούρια
Του Αγίου Έλμου (Fort St. Elmo)
Του Αγίου Μιχαήλ (Fort St. MIchael)
Του Αγίου Αγγέλου (Fort St Angelo) και της οχυρωμένης πόλης του Birgu
Της Μντίνας (έδρας του ιππικού του Τάγματος) καθώς και της οχυρωμένης πόλης Senglea.
Την Παρασκευή 18/5/1565 φάνηκε τελικά ο οθωμανικός στόλος, είχε προηγουμένως εντοπιστεί από τις γαλέρες του Τάγματος που περιπολούσαν και μια ταχύπλοη γαλέρα εστάλη στην Σικελία για να ενημερώσει ότι η πολιορκία αρχίζει και έπρεπε να σταλεί βοήθεια, όπως ειπώθηκε χαρακτηριστικά «Άσπρισε ο μισός ορίζοντας από τα άσπρα πανιά του Τουρκικού στόλου» λόγω της εντυπωσιακής εμφάνισης και του μεγέθους του στόλου των Οθωμανών.
Ιππότες: Η ομιλία
Καθώς ο οθωμανικός στόλος πλησίαζε ο ηλικιωμένος Μέγας Μάγιστρος μάζεψε όλους τους αδελφούς ιππότες για να τους μιλήσει:
«Αδέλφια μου, μια ισχυρή στρατιά θρασυτάτων βαρβάρων πλησιάζει στο νησί μας. Αδέλφια αυτοί είναι εχθροί του Ιησού Χριστού. Σήμερα πρέπει να υπερασπιστούμε την πίστη μας και να μην αφήσουμε το κοράνι να παραγκωνίσει τα Ευαγγέλια. Ο Θεός ζητάει την ζωή μας και εμείς έχουμε ήδη ορκιστεί να τον υπηρετήσουμε. Ευλογημένοι αυτοί που θα θυσιαστούν πρώτοι.»
Χάνοντας πολύτιμο χρόνο οι Τούρκοι για το που έπρεπε να αγκυροβολήσουν τελικά την επόμενη μέρα αγκυροβόλησαν στο λιμάνι του κόλπου Μαρόσκου στα νότια του νησιού.
Ιππότες: Ο στόλος
Ο οθωμανικός στόλος αποτελούνταν από 190 πλοία -μεταξύ αυτών και 138 γαλέρες- κουβαλώντας εκτός από το τουρκικό στράτευμα και τεράστιο φορτίο εφοδίων, τροφίμων κ.λπ., προετοιμασμένοι για μακροχρόνια πολιορκία, ενώ, αν συνυπολογίσουμε και τον στόλο των κουρσάρων της Τρίπολης και της Αλγερίας, ο συνολικός αριθμός των πλοίων έφτανε τα 230 πλοία.
Αρχηγοί των Οθωμανών ήταν οι: Piali Pasha, ναύαρχος, Mustafa Pasha, στρατηγός των χερσαίων δυνάμεων, Τουργκουτ Ρέις, ο έχων το γενικό συντονισμό της πολιορκίας και ο οποίος αποβιβάστηκε στις 30/55.
Στα πλοία είχαν επιβιβαστεί 6.300 Γενίτσαροι η ελίτ του στρατού των Οθωμανών πειθαρχημένοι εκπαιδευμένοι οπλισμένοι με γερμανικά μακρύκανα αρκεβούζια, 9.000 Σπαχήδες Sipahic ιππικό, 9.900 εθελοντές, 4.000 φανατικοί μαχητές Layalars, οι οποίοι μαζί με τους μαχητές από την Αφρική έφταναν τις 40.000.
Ιππότες: Η παράταξη της άμυνας
Απέναντί τους ο La Vallete παρέταξε αρχικά 500 ιππότες, 3.000 Μαλτέζους πολιτοφύλακες, 500 στρατιώτες από τις γαλέρες (uomini d’ armamento), 200 Σικελούς και Έλληνες μισθοφόρους, 200 Ιταλούς στρατιώτες, 400 Ισπανούς στρατιώτες, οι οποίοι μετά ενισχύθηκαν και έφτασαν στον αριθμό των 700 ιπποτών, και 8.500 στρατιώτες.
Αποβιβάστηκαν οι Τούρκοι παρενοχλούμενοι συνεχώς από αποσπάσματα ιππικού των Ιπποτών. Σε μια αψιμαχία συνελήφθη αιχμάλωτος ο ιππότης Ντε λα Ριβιέρ, ο οποίος, αφού βασανίσθηκε σκληρά, αποκάλυψε ψευδώς ότι το πιο αδύναμο σημείο της άμυνας ήταν η πόλη του Birgu. Οι Οθωμανοί έκαναν επίθεση, απεδείχθη ότι ήταν το πιο άτρωτο, οι Τούρκοι άφησαν 300 νεκρούς, ο ιππότης τελικά μετά από αυτό έχασε την ζωή του μετά από συνεχείς ραβδισμούς.
Ιππότες: Το λάθος
Ακολούθως υπέπεσαν σε μεγάλο σφάλμα. Αντί να επιτεθούν στα κεντρικά οχυρά στράφηκαν στο φρούριο του St. Elmo το οποίο βρισκόταν στο άκρο της χερσονήσου Sciberras, έλεγχε την είσοδο στο λιμάνι και εμπόδιζε την ασφαλή αγκυροβόληση του τουρκικού στόλου.
Οι Οθωμανοί επιτέθηκαν στις 24/5 και, κατά τη διάρκεια της πολιορκίας, έριξαν συνολικά 6.000 βλήματα με το πυροβολικό τους. Στις 29/5 οι αμυνόμενοι επιχείρησαν ξαφνική ηρωική έξοδο προκαλώντας πολλές απώλειες στους αντιπάλους αλλά αναγκάστηκαν να γυρίσουν πίσω λόγω του πλήθους του εχθρού. Την επόμενη μέρα αφίχθη στο νησί και ο Τουργκούτ Ρέις ο οποίος είχε και το γενικό πρόσταγμα στην πολιορκία.
Ιππότες: Η εισβολή
Στις 6/6 οι Οθωμανοί εισέβαλαν στο οχυρό αποκρούσθηκαν όμως από δοχεία από τερακότα που είχαν «υγρό πυρ», το οποίο είχαν τελειοποιήσει οι ιππότες, ενώ υπήρχαν και σίφωνες που λειτουργούσαν σαν φλογοβόλα καθώς και πύρινα στεφάνια που τα εκτόξευαν πάνω στους επιτιθέμενους. Μόνο εκείνη την μέρα οι Τούρκοι άφησαν 2.000 νεκρούς.
Στις 18/6 χτυπήθηκε από το θραύσμα μιας οβίδας που έφυγε από το St. Elmo και τελικά απεβίωσε ο Τουργκουτ Ρέις 5 μέρες μετά προλαβαίνοντας όμως να δει την πτώση του οχυρού το οποίο έπεσε την ίδια μέρα νωρίτερα μετά από μια τεράστια γενική επίθεση των Τούρκων, οι οποίοι πλήρωσαν σε ανθρώπινο δυναμικό πολύ ακριβά 8.000 με 10.000 Οθμανοί νεκροί ανάμεσά τους και η μισή δύναμη των Γενιτσάρων.
Ιππότες: Η βοήθεια
Στις 2/7 έφτασε η πρώτη μικρή βοήθεια, 600 άνδρες έφτασαν με 4 γαλέρες υπό την διοίκηση του Don Melchior de Robles. Ένας υψηλόβαθμος αξιωματικός των Τούρκων ελληνικής καταγωγής με το επίθετο Λάσκαρης αυτομόλησε και φανέρωσε τα σχέδια των Οθωμανών στο La Vallete. Πολύ αργότερα το 1636 ένας απόγονός του έγινε Μέγας Μάγιστρος του Τάγματος ο Ιωάννης Παύλος Λασκαρης.
Στις 15/7 οι Οθωμανοί επιτέθηκαν με όλες τους τις δυνάμεις στο φρούριο St Angelo αφήνοντας 3.000 νεκρούς έναντι 250 των χριστιανών. Το Οθωμανικό πυροβολικό επί 5 μέρες χτύπησε ανελέητα το φρούριο St Angelo και την πόλη του Birgu, μετά από γενική επίθεση φάνηκε ότι το οχυρό θα έπεφτε, όμως οι επιτιθέμενοι σταμάτησαν γιατί ο διοικητής της Μντίνα έκανε κίνηση αντιπερισπασμού επιτιθέμενος στο εχθρικό στρατόπεδο καταστρέφοντας τα πάντα.
Στις 18/8 επιτέθηκαν εκ νέου στο St Angelo με συνεχή βομβαρδισμό που είχε σαν αποτέλεσμα να πέσει ένα μέρος των τειχών προκαλώντας πανικό στους αμυνόμενους, την δύσκολη αυτή στιγμή ο σεβάσμιος La Vallete με μία λόγχη στα χέρια ανέβηκε πρώτος στο ρήγμα, ενθαρρύνοντας τους άνδρες του οι οποίοι αντεπιτέθηκαν και έδιωξαν τους Τούρκους.
Ιππότες: Η αλλαγή
Οι Τούρκοι μετά την αποτυχία στρέφονται στο οχυρό της Μντίνας, υποχωρούν όμως όταν τα κανόνια του οχυρού με ομοβροντία κανονιοβολισμών τους έδειξαν ότι κάθε απόπειρα προσέγγισης του οχυρού θα είχε πολύ κόστος για αυτούς.
Όλοι είχαν φτάσει στα όριά τους οι στρατιώτες ήταν εξαντλημένοι και υπέφεραν εκτός από έλλειψη εφοδίων αλλά και από αρρώστιες, όσοι γενίτσαροι είχαν απομείνει είχαν χάσει μεγάλο μέρος της πολεμικής τους ικανότητας.
Επιτέλους στις 6/9 ήρθε η μεγάλη βοήθεια 9.600 άνδρες του αντιβασιλέα της Ισπανίας αποβιβάστηκαν στο βόρειο τμήμα του νησιού στον όρμο της Μελιέχα. Ο Μέγας Μάγιστρος διέδωσε φήμες ότι ο συμμαχικός στρατός που αποβιβάστηκε ήταν 16.000 και άφησε επίτηδες έναν Τούρκο αιχμάλωτο να δραπετεύσει και να το διαδώσει. Στις 7/9 οι Τούρκοι άρχισαν να επιβιβάζονται στα πλοία για να φύγουν, όμως Τούρκοι ιππείς πληροφόρησαν τον Mustafa Pasha ότι ήταν μόνον 8.000. Έριξε επάνω τους 9.000 Τούρκους.
Ιππότες: Η υποχώρηση
Η νεοφερμένη χριστιανική δύναμη, η οποία ενισχύθηκε και από τη φρουρά της Μντίνας, συνέτριψαν τους Τούρκους και τα υπολείμματα της στρατιάς τους αναχώρησαν από το νησί οριστικά, αφήνοντας πίσω 31.000 νεκρούς, από τις μάχες και τις αρρώστιες.
Έπεσαν 239 ιππότες, 2.500 στρατιώτες του πεζικού όλων των εθνοτήτων και 500 «υπηρέτες της πίστης». Η επική αντίσταση των ιπποτών της Μάλτας κατέδειξαν για πρώτη φορά ότι η ισλαμική απειλή είναι δυνατόν να αποκρουστεί και απέκτησε πολύ σύντομα θρυλικές διαστάσεις. Στην Ευρώπη επικράτησε ένα αίσθημα αισιοδοξίας και ικανοποίησης.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
John Carr, «The Knights hospitaller, a military history of the knights of St John», 2016, Μάλτα
Συλλογικό, «The Hospitaller Knights of St John», 2024, Αγγλία
Simon Phillips, «The Prior of the Knights Hospitaller in late Medieval England», 2009, ΗΠΑ
Desmond Seward, «The monks of war», Methuen, Λονδίνο, 1972
Jonathan Riley Smith, «The Knights of St John in Jerusalem», Palgrave Macmillan,1966, Αγγλία
Carmel Cassar, «Grand Master Jean de Vallete»
Αrrigo Petacco, «Ο σταυρός και η ημισέληνος», εκδ. Σμυρνιωτάκης, 2021, Αθήνα
Διαβάστε τα άρθρα σχετικά με την ιστορία που έχουμε δημοσιεύσει
