ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ
Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΓΚΟΛΜΑΝ
Η λαϊκή έκδοση: γράφει ο Κώστας Γιαννόπουλος
Η έννοια της συναισθηματικής νοημοσύνης πέρασε απαρατήρητη από το ευρύ κοινό όταν προτάθηκε στο επιστημονικό πεδίο το 1990 από τους Σάλοβι και Μάγιερ. Το ενδιαφέρον για τη συναισθηματική νοημοσύνη εκδηλώθηκε μόνο μετά τη δημοσίευση του βιβλίου του Γκόλμαν, το 1995.
Η λαϊκή έκδοση: Το ενδιαφέρον
Το ενδιαφέρον αυτό αυξήθηκε με εκθετικό τρόπο και εμφανίστηκε σε εξώφυλλα περιοδικών, όπως το Time, αλλά με τρόπο σχεδόν εμμονικό, στις ειδήσεις και στα κύρια τηλεοπτικά προγράμματα, μέχρι που κατέληξε να γίνει κοινόχρηστος όρος της καθομιλουμένης. Σήμερα πλέον έχει γίνει μέρος της μαζικής κουλτούρας των υπερσύγχρονων κοινωνιών.
Γιατί όμως άσκησε τόση επίδραση το βιβλίο του Γκόλμαν στην κοινωνία; Ο διάσημος εκλαϊκευτής είχε την πρακτική ευφυΐα να βρεθεί στο κατάλληλο μέρος την κατάλληλη στιγμή και να μεταδώσει με τρόπο πολύ αποτελεσματικό μια απλή ιδέα που κυκλοφόρησε με τρόπο υπόρρητο στη δυτική κοινωνία: η προσωπική και επαγγελματική επιτυχία δεν εξαρτώνται από την παραδοσιακή νοημοσύνη μας, αλλά από συναισθηματικές και κοινωνικές ικανότητες.
Η λαϊκή έκδοση: Ενδιαφέρον επιστημονικό θέμα
Ο αντίκτυπος ήταν τόσο ισχυρός στην κοινωνία που ακόμη και στον επιχειρηματικό τομέα, ιδίως στις Ηνωμένες Πολιτείες, άλλαξε ο τρόπος επιλογής του προσωπικού και η διαχείριση των ανθρώπινων πόρων στους οργανισμούς που, μέχρι τότε, επικεντρώνονταν κυρίως στις γνωσιακές και ακαδημαϊκές πτυχές.
Είναι πολύ ενδιαφέρουσα περίπτωση που θα πρέπει να αναλυθεί κάποια στιγμή από τη φιλοσοφία της επιστήμης: Πως ένα δημοσιογραφικό κείμενο μετατράπηκε σε ένα είδος επιστημονικής αναφοράς για εκατομμύρια άτομα και χιλιάδες οργανισμούς που έχαιραν εκτίμησης, όπως μεγάλες πολυεθνικές, κορυφαία νοσοκομεία και διακεκριμένα σχολικά κέντρα.
Η μαγική συνταγή του Γκόλμαν για τη συναισθηματική νοημοσύνη βασίζεται ελεύθερα σε διάφορους συγγραφείς, όπως ο Χάουαρντ Γκαρντνέρ και ο Πίτερ Σάλοβι και περιλαμβάνει πέντε συστατικά στοιχεία.
Η λαϊκή έκδοση: Συναισθήματα, έλεγχος
Το πρώτο είναι η επίγνωση των δικών μας συναισθημάτων. Τη γνώση του ίδιου μας του εαυτού, για παράδειγμα, την ικανότητα αναγνώρισης ενός συναισθήματος όταν εμφανίζεται και, επίσης, το να είμαστε σε θέση να ελέγχουμε την εξέλιξη των συναισθημάτων μας ανά πάσα στιγμή.
Το δεύτερο είναι η ικανότητα ελέγχου των συναισθημάτων. Το να ξέρουμε να ελέγχουμε τα συναισθήματά μας και να τα προσαρμόζουμε στην κάθε περίσταση. Περιλαμβάνει, για παράδειγμα, το να μπορούμε να χαλαρώσουμε, να μπορούμε να διώξουμε δυσάρεστα συναισθήματα, όπως το άγχος, τη λύπη, την οργή και, ακόμη, να ανακάμπτουμε γρήγορα από τις αντιξοότητες της ζωής.
Η λαϊκή έκδοση: κίνητρα, σχέσεις
Το τρίτο είναι η ικανότητα να παρέχουμε κίνητρα στον εαυτό μας. Το να έχουμε την ικανότητα να ελέγχουμε τη συναισθηματική μας ζωή και να την θέτουμε στην υπηρεσία ενός σκοπού. Παραδείγματα για αυτό είναι η ικανότητα να καθυστερούμε την απόλαυση και να συγκρατούμε την παρορμητικότητα και, επίσης, να βυθιζόμαστε σε μια ψυχική κατάσταση «ρευστότητας».
Το τέταρτο είναι η αναγνώριση των συναισθημάτων των άλλων. Την ικανότητα να νιώθουμε ενσυναίσθηση για τους άλλους, δηλαδή να κατανοούμε τα κοινωνικά σημάδια που φανερώνουν τι χρειάζονται ή επιθυμούν οι άλλοι.
Το πέμπτο είναι ο έλεγχος των σχέσεων. Το να είμαστε ικανοί να σχετιζόμαστε επαρκώς με τα συναισθήματα των άλλων. Είναι το προσόν στο οποίο οφείλεται η δημοτικότητα, η ηγετική ικανότητα και η διαπροσωπική επιτυχία.
Η λαϊκή έκδοση: Το μοντέλο
Το μοντέλο της συναισθηματικής νοημοσύνης του Γκόλμαν έχει εξελιχθεί από την πρώτη διατύπωσή του το 1995. Έχει προσαρμοστεί και τροποποιηθεί με σκοπό την άμεση και ειδική εφαρμογή του στον κόσμο των οργανισμών και των επιχειρήσεων. Θα το πούμε πιο απλά αναφέροντας το πιο εκλεπτυσμένο και συνοπτικό μοντέλο που προτάθηκε από τον Γκόλμαν που θα το συνοψίζαμε ως εξής:
Συνείδηση: Προσωπική και κοινωνική ικανότητα.
Προσωπική ικανότητα: Συνείδηση του εαυτού: συναισθηματική συνείδηση, επαρκή αξιολόγηση του εαυτού, αυτοπεποίθηση.
Κοινωνική ικανότητα: Κοινωνική συνείδηση: ενσυναίσθηση , συνείδηση του οργανισμού, προσανατολισμός στην εξυπηρέτηση.
Διαχείριση: Αυτοδιαχείριση και διαχείριση των σχέσεων.
Αυτοδιαχείριση: συναισθηματικός αυτοέλεγχος, διαφάνεια, προσαρμοστικότητα, προσανατολισμός στην επίτευξη, πρωτοβουλία, αισιοδοξία.
Διαχείριση των σχέσεων: Ηγετική ικανότητα που εμπνέει, επιρροή, ανάπτυξη των άλλων, καταλύτης της αλλαγής, διαχείριση συγκρούσεων, εργασία σε ομάδα και συνεργασία.
Διασυνδέσεις: Προσωπική ικανότητα1 Κοινωνική ικανότητα, Αυτοδιαχείριση1 Διαχείριση των σχέσεων, Προσωπική ικανότητα1 Αυτοδιαχείριση, Κοινωνική ικανότητα1 Διαχείριση των σχέσεων, Συνείδηση1 Διαχείριση.
Η λαϊκή έκδοση: Οι ικανότητες
Το μοντέλο του εντοπίζει τις δεκαοκτώ ικανότητες που σχετίζονται, αφενός, με τη διάσταση «προσωπική ικανότητα» έναντι «κοινωνικής ικανότητας» και, αφετέρου, αυτές που σχετίζονται με τη διάσταση «συνείδηση» έναντι «διαχείρισης», δημιουργώντας τέσσερα μεγάλα σύνολα ικανοτήτων: Συνείδηση του εαυτού, αυτοδιαχείριση, Κοινωνική συνείδηση, διαχείριση των σχέσεων.
Συνοπτικά το μοντέλο του επιχειρεί να περιγράψει τις ικανότητες που καθορίζουν τον τρόπο με τον οποίο σχετιζόμαστε με τον εαυτό μας και με τους άλλους, παρόλο που εστιάζει στις ικανότητες αυτές, όπως προαναφέραμε, στο επίπεδο των οργανισμών και περιλαμβάνει, για παράδειγμα, ικανότητες όπως η ηγετική, που εμπνέει, ή η ομαδική.
Η λαϊκή έκδοση: Η υπέρβαση
Η πρόταση του Γκόλμαν υπερβαίνει κατά πολύ την έννοια της συναισθηματικής νοημοσύνης και προσεγγίζει και άλλα, πιο καθολικά προσωπικά χαρακτηριστικά τα οποία, σε ορισμένες περιπτώσεις, συγχέονται με αυτό που παραδοσιακά αποκαλούμε «χαρακτήρα» του ατόμου, δηλαδή τον τρόπο με τον οποίο κάποιος αντιδρά συνήθως ενώπιον μιας κατάστασης και που, σήμερα, προτιμούμε να αποκαλούμε «προσωπικότητα».
Στην εξειδικευμένη βιβλιογραφία, τα μοντέλα συναισθηματικής νοημοσύνης, σαν αυτό του Γκόλμαν, θεωρούνται «μεικτά μοντέλα». Αυτά τα μεικτά μοντέλα ορίζουν τη συναισθηματική νοημοσύνη ως μια μείξη νοητικών ικανοτήτων με στοιχεία αυτοπληροφόρησης, υποκειμενικής αξιολόγησης του ατόμου για τον ίδιο του τον εαυτό, σε κάποια ψυχολογική διάσταση, της προσωπικότητας, όπως είναι η αυτοπεποίθηση, η αυτοεκτίμηση, η ανεξαρτησία και η αισιοδοξία. Σε κάποια από αυτά τα μοντέλα περιλαμβάνοντα ψυχικές καταστάσεις, όπως η ευτυχία, ή σύνθετες ικανότητες, όπως η ηγετική.
Η λαϊκή έκδοση: Η περιγραφή
Από την άλλη πλευρά, δεν γίνεται αναφορά μόνο σε ένα είδος νοημοσύνης, όπως είναι η συναισθηματική, δηλαδή, η συνείδηση του εαυτού και η αυτοδιαχείριση. Όμως, με ρητό τρόπο περιγράφονται οι ικανότητες που συνδέονται με την κοινωνική νοημοσύνη, δηλαδή την κοινωνική συνείδηση και τη διαχείριση των σχέσεων.
Το μοντέλο του Γκόλμαν δεν αναγνωρίζεται από τους κρητικούς ως επιστημονική θεωρία, λόγω της αμφισημίας και της έλλειψης ακρίβειας στις δηλώσεις και τις προβλέψεις του. Επίσης, όπως έχει ήδη αναφερθεί, η πρότασή του εμπερικλείει προϋπάρχουσες στην ψυχολογία έννοιες, όπως είναι τα στοιχεία της προσωπικότητας.
Το μοντέλο του Γκόλμαν θα μπορούσε να νοηθεί περισσότερο ως ένα περιγραφικό σύνολο δεδομένων για τη δυνατότητα επίτευξης προσωπικής και επαγγελματικής επιτυχίας, μέσω της βελτίωσης των συναισθηματικών και κοινωνικών μας δυνατοτήτων.
Διαβάστε τα άρθρα με θέμα την ψυχολογία που έχουμε δημοσιεύσει
