ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ
ΑΠΕΤΥΧΑΝ ΣΤΟ ΙΣΛΑΜΑΜΠΑΝΤ;
Ειρηνευτικές συνομιλίες: επιμέλεια Κώστας Πετρόπουλος
Ο Αντιπρόεδρος των ΗΠΑ J. D. Vance ηγείτο του υψηλότερου επιπέδου απευθείας επαφής μεταξύ των ηγετών των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν εδώ και δεκαετίες. Ισλαμαμπάντ, Πακιστάν: Οι συνομιλίες μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν δεν κατέληξαν σε συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου, ανακοίνωσε ο Αντιπρόεδρος J. D. Vance μετά από περισσότερες από 20 ώρες διαπραγματεύσεων.
Ειρηνευτικές συνομιλίες: Η αποδοχή
«Απλώς δεν μπορέσαμε να φτάσουμε σε μια κατάσταση όπου οι Ιρανοί θα ήταν πρόθυμοι να αποδεχθούν τους όρους μας. Νομίζω ότι υπήρξαμε αρκετά ευέλικτοι,», είπε ο Vance γύρω στις 6:30 π.μ. τοπική ώρα, αφού εργάστηκε μέχρι νωρίς το πρωί της Κυριακής. Ο Vance είπε ότι η αμερικανική ομάδα ήταν «αρκετά διαλλακτική» προς τους Ιρανούς και ενήργησε σύμφωνα με τις οδηγίες του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ να «έρθετε εδώ με καλή πίστη και να κάνετε την καλύτερη προσπάθεια για να πετύχετε μια συμφωνία.»
«Κάναμε ό,τι μπορούσαμε και, δυστυχώς, δεν καταφέραμε να σημειώσουμε πρόοδο», είπε ο Vance. Ο Vance αναχώρησε αμέσως από το Ισλαμαμπάντ μετά το τέλος της σύντομης συνέντευξης Τύπου, αλλά άφησε να εννοηθεί ότι οι ΗΠΑ παραμένουν ανοιχτές στο ενδεχόμενο συμφωνίας βάσει της τελευταίας τους πρότασης: «Θα δούμε αν οι Ιρανοί θα την αποδεχθούν», είπε, αρνούμενος να δώσει λεπτομέρειες. Δεν απάντησε σε ερωτήσεις που του φώναζαν σχετικά με το αν η λήξη των συνομιλιών σήμαινε ότι οι μάχες θα ξαναρχίσουν ή για την κατάσταση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.
Ειρηνευτικές συνομιλίες: Το υψηλότερο επίπεδο
Οι διαπραγματεύσεις, με επικεφαλής από την πλευρά των ΗΠΑ τον Vance, ήταν το υψηλότερο επίπεδο απευθείας επαφής μεταξύ ηγετών των ΗΠΑ και του Ιράν εδώ και δεκαετίες, και το γεγονός ότι οι δύο πλευρές συμφώνησαν να μιλήσουν άμεσα χαιρετίστηκε ως θετικό σημάδι από διπλωμάτες και αξιωματούχους της περιοχής. Ωστόσο, οι συνομιλίες πέρασαν από «εναλλαγές διάθεσης» καθώς παρατείνονταν μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες της Κυριακής, σύμφωνα με Πακιστανό αξιωματούχο που είχε ενημερωθεί για την πορεία τους και μίλησε υπό τον όρο της ανωνυμίας λόγω της ευαίσθητης φύσης των κεκλεισμένων των θυρών διαβουλεύσεων.
Ο αξιωματούχος είπε ότι ο Vance έφυγε από το Πακιστάν χωρίς κανένα σχέδιο για «οποιαδήποτε πιθανή νέα επαφή.» Η αποστολή του Αντιπροέδρου στις συνομιλίες θεωρήθηκε ευρέως ως ένδειξη της σοβαρότητας με την οποία ο Τραμπ αντιμετωπίζει την επίτευξη συμφωνίας για τον τερματισμό του πολέμου και αποτέλεσε επίσης τον πιο προβεβλημένο ρόλο που έχει αναλάβει ο Vance από τότε που έγινε αντιπρόεδρος.
Ειρηνευτικές συνομιλίες: Οι συζητήσεις
Ο Vance είπε ότι η διαπραγματευτική ομάδα είχε «ουσιαστικές συζητήσεις με τους Ιρανούς», αλλά δεν κατάφερε να τους πείσει να αποδεχθούν τους αμερικανικούς όρους για μια συμφωνία. «Το απλό γεγονός είναι ότι πρέπει να δούμε μια θετική δέσμευση ότι δεν θα επιδιώξουν να αποκτήσουν πυρηνικό όπλο και ότι δεν θα επιδιώξουν τα μέσα που θα τους επέτρεπαν να αποκτήσουν γρήγορα ένα πυρηνικό όπλο», είπε, αναφερόμενος στο ιρανικό πρόγραμμα εμπλουτισμού πυρηνικών καυσίμων, το οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για ειρηνικούς σκοπούς αλλά θα μπορούσε επίσης να αναπτυχθεί σε όπλο.
«Την ώρα περίπου που ο Vance μιλούσε από το βήμα για να ενημερώσει τους δημοσιογράφους νωρίς την Κυριακή στο Πακιστάν, ο Τραμπ παρακολουθούσε έναν αγώνα UFC το βράδυ του Σαββάτου στο Kaseya Center, στο Μαϊάμι, όπου ο Υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο ήταν μεταξύ εκείνων που τον συνόδευσαν. Δημοσιογράφοι που ακολουθούσαν τον Τραμπ είδαν τους δύο άνδρες να συνομιλούν ζωηρά για λίγα λεπτά πριν αποχωρήσει ο Ρούμπιο. Ο πρόεδρος είχε μεταβεί στο γκολφ κλαμπ του στη Βιρτζίνια νωρίτερα το πρωί, πριν πετάξει στη Φλόριντα για να περάσει το υπόλοιπο του Σαββατοκύριακου.
Ειρηνευτικές συνομιλίες: Το εύθραυστο
Οι Αμερικανοί και Ιρανοί διαπραγματευτές στόχευαν να οικοδομήσουν πάνω στην εύθραυστη κατάπαυση του πυρός στην οποία συμφώνησαν και οι δύο πλευρές την Τρίτη και να καθορίσουν έναν πιο μόνιμο τερματισμό του πολέμου. Μετά το πρώτο διάλειμμα, που έκαναν αργά το Σάββατο, οι συνομιλίες μεταφέρθηκαν σε τεχνικό επίπεδο, σηματοδοτώντας πρόοδο στο αρχικό στάδιο, σύμφωνα με τον Πακιστανό αξιωματούχο.
Ωστόσο, οι δύο πλευρές δυσκολεύτηκαν να γεφυρώσουν τις διαφορές τους σχετικά με το μέλλον των Στενών του Ορμούζ και το αίτημα της Τεχεράνης να αποδεσμεύσουν οι ΗΠΑ δισεκατομμύρια δολάρια από τα περιουσιακά της στοιχεία. Μιλώντας σε δημοσιογράφους καθώς έφευγε από τον Λευκό Οίκο για τη Φλόριντα το Σάββατο, ο Τραμπ επιβεβαίωσε ότι οι διαπραγματεύσεις είχαν διαρκέσει «πολλές ώρες».
«Ίσως να κάνουν μια συμφωνία, ίσως όχι», είπε στους δημοσιογράφους αρκετές ώρες πριν ο Vance εμφανιστεί για να ανακοινώσει ότι δεν είχε επιτευχθεί συμφωνία. «Από την άποψη της Αμερικής, εμείς κερδίζουμε.» Νωρίτερα το Σάββατο, ο Vance έφτασε υπό αυστηρά μέτρα ασφαλείας στο Ισλαμαμπάντ, όπου η ατμόσφαιρα ήταν παρ όλα αυτά πανηγυρική.
Ειρηνευτικές συνομιλίες: Η υποδοχή
Στη βάση Νουρ Χαν, έξω από το Ισλαμαμπάντ, ο Vance συνοδεύτηκε κατά μήκος ενός κόκκινου χαλιού από το Air Force Two. Στο κέντρο της πρωτεύουσας, οι δρόμοι είχαν διακοσμηθεί εκ νέου με πανό που απεικόνιζαν τις σημαίες των ΗΠΑ, του Πακιστάν και του Ιράν. Η τοπική ειδησεογραφική κάλυψη των συνομιλιών ήταν συνεχής και ενθουσιώδης.
Ένα editorial στην «Dawn», την επιδραστική αγγλόφωνη καθημερινή εφημερίδα του Πακιστάν, δήλωνε ότι «τα μάτια του κόσμου είναι στραμμένα στο Ισλαμαμπάντ» και επαινούσε τη «δεξιοτεχνική διπλωματία» του Πακιστάν. Παρότι και οι δύο πλευρές έδειχναν να επιθυμούν έντονα να διαπραγματευτούν τον τερματισμό του πολέμου, το Ιράν και οι ΗΠΑ συνέχισαν να ανταλλάσσουν κατηγορίες για παραβιάσεις της κατάπαυσης του πυρός μέχρι και την έναρξη των συναντήσεων το Σάββατο.
Ειρηνευτικές συνομιλίες: αισιοδοξία
Ωστόσο, διπλωμάτες της περιοχής ανέφεραν ότι η σύνθεση των δύο αντιπροσωπειών -μεγαλύτερες και πιο υψηλόβαθμες ομάδες αξιωματούχων- αποτελούσε λόγο αισιοδοξίας. Η παρουσία του Vance, ειδικότερα, σηματοδοτούσε τη σοβαρότητα της κυβέρνησης Τραμπ, σύμφωνα με έναν δυτικό διπλωμάτη με έδρα τον Περσικό Κόλπο. Ο αντιπρόεδρος θεωρούνταν στην περιοχή πιο υποστηρικτικός προς μια ειρηνευτική συμφωνία λόγω της παλαιότερης αντίθεσής του σε ξένες στρατιωτικές επεμβάσεις, είπε ο διπλωμάτης, μιλώντας υπό τον όρο της ανωνυμίας επειδή δεν είχε εξουσιοδότηση να ενημερώσει τα μέσα ενημέρωσης.
Το Ιράν και οι ΗΠΑ αρχικά σχεδίαζαν να πραγματοποιήσουν «συνομιλίες εγγύτητας» – δηλαδή οι αντιπροσωπείες θα κάθονταν σε διαφορετικές αίθουσες- για να οικοδομηθεί εμπιστοσύνη, σύμφωνα με τον Χουσέιν Χακάνι, πρώην Πακιστανό πρέσβη στις ΗΠΑ. Μετά την έναρξη των συνομιλιών, το Σάββατο, ένας ανώτερος αξιωματούχος του Λευκού Οίκου περιέγραψε τη μορφή ως «τριμερή συνάντηση πρόσωπο με πρόσωπο».
Ειρηνευτικές συνομιλίες: Η δυσπιστία
«Οι συνομιλίες ξεκίνησαν από ένα σημείο βαθιάς δυσπιστίας και απροθυμίας για διάλογο, οπότε, από αυτή την άποψη, το Πακιστάν έχει ήδη επιτύχει πολλά φέρνοντας τις δύο πλευρές στην πρωτεύουσά του», είπε ο Χακάνι, ο οποίος είναι πλέον ανώτερος συνεργάτης στο Hudson Institute. Μαζί με τον Vance στην αμερικανική αντιπροσωπεία ήταν ο απεσταλμένος των ΗΠΑ Στιβ Γουίτκοφ και ο γαμπρός του Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ.
Ο Γουίτκοφ και ο Κούσνερ είχαν ηγηθεί συνομιλιών με το Ιράν για το πυρηνικό του πρόγραμμα νωρίτερα φέτος. Ο αντιπρόεδρος είπε ότι ο ίδιος, ο Γουίτκοφ και ο Κούσνερ μίλησαν με τον Τραμπ από έξι έως και δώδεκα φορές κατά τη διάρκεια των μαραθώνιων διαπραγματεύσεων, οι οποίες περιλάμβαναν αρκετά διαλείμματα, καθώς και με άλλους υπουργούς, όπως τον Ρούμπιο, τον Υπουργό Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ και τον Υπουργό Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ.
Ειρηνευτικές συνομιλίες: Η ιρανική αντιπροσωπία
Η ιρανική αντιπροσωπεία που έφτασε στο Πακιστάν αργά την Παρασκευή περιλάμβανε περισσότερους από δώδεκα υψηλόβαθμους αξιωματούχους. Με επικεφαλής τον πρόεδρο του ιρανικού κοινοβουλίου, Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, η αντιπροσωπεία περιλάμβανε επίσης τον Ιρανό Υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί, ο οποίος ηγήθηκε των συνομιλιών για το πυρηνικό πρόγραμμα, αρκετούς ανώτερους αξιωματούχους ασφαλείας και τον διοικητή της κεντρικής τράπεζας του Ιράν.
Στην πορεία προς τις συνομιλίες, το Ιράν και οι ΗΠΑ συγκρούστηκαν σχετικά με ορισμένους από τους βασικούς όρους της κατάπαυσης του πυρός. Το Ιράν έχει αρνηθεί να παραδώσει τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ από τότε που ανακοινώθηκε η κατάπαυση. Κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης, το Ιράν κατέλαβε τον κρίσιμο θαλάσσιο δίαυλο -τοποθετώντας νάρκες σε τμήματά του, απαιτώντας από τα δεξαμενόπλοια να ζητούν άδεια από την Τεχεράνη για να περάσουν και εισπράττοντας διόδια, κινήσεις που αναστάτωσαν τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας.
Ειρηνευτικές συνομιλίες: Οι αντιδράσεις των ΗΠΑ
Ο Τραμπ έχει επανειλημμένα επιτεθεί στην Τεχεράνη σχετικά με τα στενά. Σε ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης το Σάββατο, ο Τραμπ είπε: «Ξεκινάμε τώρα τη διαδικασία εκκαθάρισης των Στενών του Ορμούζ ως χάρη προς χώρες σε όλο τον κόσμο.». Η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ ανακοίνωσε αργότερα την έναρξη επιχειρήσεων εκκαθάρισης ναρκών στα στενά. Το αίτημα του Ιράν να αποδεσμεύσουν οι ΗΠΑ δισεκατομμύρια σε περιουσιακά στοιχεία αναδείχθηκε ως το άλλο βασικό αγκάθι των συνομιλιών, σύμφωνα με τον Πακιστανό αξιωματούχο.
Ο Γκαλιμπάφ αναφέρθηκε στα περιουσιακά στοιχεία σε ανάρτηση στο X την Παρασκευή, λέγοντας ότι ήταν ένα από τα δύο μέτρα που «έχουν συμφωνηθεί αμοιβαία» αλλά «δεν έχουν ακόμη εφαρμοστεί.» Το άλλο μέτρο ήταν η κατάπαυση του πυρός στον Λίβανο, είπε. «Αυτά τα δύο ζητήματα πρέπει να εκπληρωθούν πριν ξεκινήσουν οι διαπραγματεύσεις.».
Ειρηνευτικές συνομιλίες: Ο Μπάιντεν
Τα περιουσιακά στοιχεία στα οποία φαίνεται να αναφέρεται ο Γκαλιμπάφ είναι εκείνα που η κυβέρνηση Μπάιντεν είχε δεσμευτεί να αποδεσμεύσει μετά από μια συμφωνία για την απελευθέρωση ομήρων το 2023 με το Ιράν. Ωστόσο, η συναλλαγή βρισκόταν ακόμη σε εκκρεμότητα όταν η Χαμάς εξαπέλυσε την επίθεσή της στις 7 Οκτωβρίου 2023 στο Ισραήλ, και η Τεχεράνη αποκλείστηκε από την πρόσβαση στα χρήματα ως απάντηση σε αναφορές για την εμπλοκή του Ιράν στις επιθέσεις της Χαμάς.
Το Ιράν έχει τονίσει τη σημασία κάποιου είδους αποζημίωσης για τη σύγκρουση από τις πρώτες κιόλας ημέρες του πολέμου. Ιρανοί ηγέτες δήλωσαν ότι η καταβολή αποζημιώσεων για πολεμικές ζημιές θα αποτελούσε βασικό στοιχείο μιας διαβεβαίωσης ότι οι ΗΠΑ δεν θα επιτεθούν ξανά, και το αίτημα αυτό περιλαμβάνεται στο δεκάλογο της Τεχεράνης για τον τερματισμό του πολέμου, ο οποίος δημοσιεύθηκε αυτή την εβδομάδα από τα κρατικά ιρανικά μέσα ενημέρωσης.
Το σχέδιο ζητά επίσης το Ιράν να παραμείνει στον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ και την αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων από στρατιωτικές βάσεις στη Μέση Ανατολή. Και τα δύο είναι πιθανό να αποτελέσουν πρόβλημα για τις ΗΠΑ, αλλά ο Τραμπ έχει χαρακτηρίσει το πλαίσιο «μια εφαρμόσιμη βάση πάνω στην οποία μπορεί να γίνει διαπραγμάτευση.».
