ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ
Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ
Κρήτη: γράφει ο Κώστας Ιωαννίδης
«Είναι μια γης κατάμεσα του μελανού Πελάγου
Η Κρήτη, η ώρια και παχειά κ’η τριγυρολουσμένη.
Κατοίκους έχει αρίθμητους και χώρες ενενήντα.
Κάθε λαός κ’η γλώσσα του. Ζουν Αχαιοί στον τόπο,
ζούνε νησιώτες Κρητικοί, παλικαριάς ξεφτέρια,
και Κύδωνες και Δωρικοί και Πελασγοί λεβέντες.
Κ’ειν’η Κνωσό, χώρα τρανή που ο Μίνωας του μεγάλου
του Δία σύντροφος εννιά, κ’εννιά κυβέρναε χρόνους.»
Όμηρος, «Οδύσσεια», τ. 170-179
μετάφραση Α. Εφταλιώτη
Τα Χανιά είναι ένας από τους τέσσερις νομούς που αποτελούν την Περιφέρεια της Κρήτης. Η Κρήτη είναι το μεγαλύτερο και πολυπληθέστερο νησί της Ελλάδας. Θα αναφερθούμε στο φυσικό περιβάλλον, θα προτείνουμε στον αναγνώστη να κάνει -αν δεν έχει κάνει- μια πρώτη γνωριμία με αυτό το τμήμα της Κρήτης.
Κρήτη: Η γέννηση
Πριν από αρκετά χρόνια βυθίστηκε μέσα στα νερά της Μεσογείου η Αιγαιίδα, η στεριά που ένωνε την Ελλάδα με την Μικρά Ασία. Έμειναν μόνο οι κορυφές των βουνών να ξεχωρίζουν πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας για να θυμίζουν το τοπίο πριν από την κοσμογονία.
Τότε γεννήθηκε η Κρήτη, το μεγαλύτερο νησί με τα ψηλά βουνά και τη σπάνια ομορφιά. Τα περίφημα φαράγγια της, οι απόκρημνες ακτές, τα παράξενα οροπέδια, οι απέραντες και οι κατάλευκες αμμουδιές της, είναι τα απομεινάρια αυτής της φοβερής κοσμογονίας που δημιούργησε το νησί, μα συνάμα και ο μαγνήτης που χρόνια τώρα τραβά τον επισκέπτη.
Κρήτη: Οι αντιθέσεις
Η φύση προίκισε αυτόν τον τόπο και οι θεοί τον ευλόγησαν ώστε να έχει όλα τα αγαθά και να μη χρειάζεται οι κάτοικοί του να τον εγκαταλείψουν. Η Κρήτη είναι ένας τόπος γεμάτος αντιθέσεις, ώστε κάθε στροφή να επιφυλάξει και μια έκπληξη. Οι εναλλαγές των τοπίων της με μέρη ζεστά, γλυκά, τροπικά είναι πολύ συνηθισμένες. Δίπλα τους, άλλα μέρη σκληρά, κακοτράχαλα μας θυμίζουν ήρωες του Καζαντζάκη και του Γκρέκο.
Οι ακτές κάπου κάπου διαδέχονται με τάξη η μια την άλλη και, άλλοτε, βράχοι απότομοι στέκονται πάνω από τα μεγάλα κύματα. Καταπράσινες, γαλήνιες είναι οι κρητικές πεδιάδες και κάστρα απόρθητα τα κρητικά βουνά με ξακουστά φαράγγια τους, προστάτευαν και προστατεύουν κάθε μορφή ελευθερίας. Τα ίδια αυτά φαράγγια υπήρξαν ορμητήρια επαναστάσεων και αντίστασης, αλλά και καταφύγια κάθε κυνηγημένου.
Δεν είναι μονάχα οι φυσικές καλλονές που προκαλούν το μεγάλο ενδιαφέρον. Ο σημερινός περιηγητής της Κρήτης, που αγαπάει την ιστορία και τα μνημεία της, χρειάζεται πάρα πολύ χρόνο για να μπορέσει να υποστηρίξει ότι τη γνώρισε σε όλες τις εκφάνσεις του πολιτισμού της. Η έξοχη λεπτότητα και το πολυδαίδαλο των μινωικών ανακτόρων, οι οχυρώσεις και τα υδραγωγεία, τα φρούρια, οι ναοί, τα έργα τέχνης, τα ήθη και έθιμα, αλλά και τα τραγούδια που καλύπτουν εποχές πολλών αιώνων, όλα μαρτυρούν την πολυτάραχη και πολυκύμαντη ιστορία της Κρήτης.
Κρήτη: Γεωγραφικά στοιχεία
Η Κρήτη βρίσκεται στην ανατολική λεκάνη της Μεσογείου και είναι το πέμπτο, σε μέγεθος νησί, μετά τη Σικελία, τη Σαρδηνία, την Κύπρο και την Κορσική. Η έκτασή της μαζί με τα γειτονικά της νησάκια, φτάνει τα 8.335 τ.χλμ. και ο πληθυσμός της τους 623.000 κατοίκους περίπου. Γύρω από την Κρήτη βρίσκονται τρεις ήπειροι. Η Ευρώπη, από την οποία απέχει 100 χλμ., η Ασία, από την οποία απέχει 180 χλμ., και η Αφρική, 270 μόλις χλμ. μακριά της.
Διοικητικά, η Κρήτη αποτελεί ένα από τα δέκα γεωγραφικά διαμερίσματα της Ελλάδας. Χωρίζεται σε τέσσερις νομούς και αυτοί με τη σειρά τους, σε επιμέρους δήμους. Οι τέσσερις νομοί είναι: ο Νομός Χανίων, με πρωτεύουσα τα Χανιά, ο Νομός Ρεθύμνου, με πρωτεύουσα το Ρέθυμνο, ο Νομός Ηρακλείου, με πρωτεύουσα το Ηράκλειο και ο Νομός Λασιθίου, με πρωτεύουσα τον Άγιο Νικόλαο.
Εκκλησιαστικά, η Κρήτη ανήκει στο Πατριαρχείο Κωνσταντινούπολης, με δική της αυτοκέφαλη Εκκλησία και με μητροπολιτική έδρα το Ηράκλειο.
Κρήτη: Κλίμα
Γενικά, το κλίμα της Κρήτης είναι εύκρατο, μεσογειακό, με ξηρό και ζεστό καλοκαίρι, ήπιο χειμώνα, που συνοδεύεται από αρκετές βροχοπτώσεις. Στις νότιες ακτές, προς το Λιβυκό Πέλαγος, το κλίμα είναι πιο ζεστό, και στη δυτική Κρήτη οι βροχοπτώσεις είναι πιο συχνές απ’ότι στην ανατολική.
Το χειμώνα, στα ψηλά βουνά πέφτουν αρκετά χιόνια που διατηρούνται τουλάχιστον για τρεις μήνες, ενώ τα τελευταία χιόνια λειώνουν τον Μάιο ή και αργότερα. Μέσα στα κρητικά φαράγγια παρατηρούμε ένα ιδιόμορφο κλίμα, το καλοκαίρι, λόγω περιορισμένης ηλιοφάνειας, είναι πιο δροσερά και τον χειμώνα έχουν περισσότερη υγρασία, σε σχέση με τις γύρω περιοχές. Οι θερμοκρασίες στην Κρήτη κυμαίνονται ανάμεσα στους 14ο το χειμώνα και στους 29ο C το καλοκαίρι.
Κρήτη: Μορφολογία
Η σημερινή μορφολογία της Κρήτης οφείλεται σε διάφορα γεωλογικά φαινόμενα και κυρίως στις τεκτονικές κινήσεις. Οι ακτές του νησιού είναι, ως εκ τούτου, πολυσχιδείς και σχηματίζουν πλήθος ακρωτηρίων και κόλπων, το συνολικό μήκος των οποίων φτάνει τα 1.046,4 χλμ. Οι σημερινές απόκρημνες ακτές βρίσκονται σε ζώνες στις οποίες παρατηρούνται κατακόρυφες τεκτονικές κινήσεις μέχρι σήμερα. Με την πάροδο του χρόνου, η Κρήτη καταβυθίζεται στα ανατολικά και υψώνεται στα δυτικά.
Οι ακτές του νησιού είναι πολυσχιδείς και σχηματίζουν πλήθος ακρωτηρίων αλλά και μικρούς και μεγάλους κόλπους. Στο νότο βρίσκεται ο κόλπος της Μεσαράς. Στα βόρεια παράλια συναντάμε πιο μεγάλους κόλπους, κυριότεροι των οποίων είναι του Κισσάμου, της Σούδας, του Αλμυρού, του Ηρακλείου, των Μαλίων, του Μιραμπέλου και της Σητείας. Ο κόλπος της Σούδας σχηματίζει και το μεγαλύτερο φυσικό λιμάνι της Μεσογείου.
Κρήτη: Τα βουνά
Ένα σημαντικό χαρακτηριστικό της Κρήτης είναι τα πολλά και μεγάλα βουνά της, όπως το μεγαλόπρεπο συγκρότημα των Λευκών Ορέων, που οι ντόπιοι την ονομάζουν «Μαδάρες». Στη μέση περίπου της Κρήτης, ο Ψηλορείτης (2.456 μ.), η Ίδη των αρχαίων, το ψηλότερο βουνό του νησιού, τα θεόγυμνα Αστερούσια Όρη, το τρίτο μεγάλο ορεινό συγκρότημα, η Δίκτη, γνωστή ως «Λασηθιώτικα βουνά».
Ιδιαίτερα ο Ψηλορείτης, το 2001, εντάχθηκε στο Δίκτυο Ευρωπαϊκών Γεωπαρκών, που προβάλλει την αξία των πετρωμάτων, των ορεινών σχηματισμών και των σπηλαίων, παράλληλα με τα πολιτισμικά χαρακτηριστικά κάθε περιοχής, ενώ στη συνέχεια συμπεριλήφθηκε και στο Κατάλογο Παγκοσμίων Γεωπαρκών της Unesco.
Κρήτη: Τα οροπέδια
Τα μεγαλύτερα οροπέδια είναι του Ομαλού και του Ασκύφου, στα Λευκά Όρη, του Λασιθίου, στη Δίκτη, και της Νίδας, στον Ψηλορείτη. Τέλος, δεν είναι δυνατόν να παραλείψουμε το πλήθος των φαραγγιών που διασχίζουν το νησί.
Το μεγαλύτερο απ’όλα είναι το φαράγγι της Σαμαριάς, στην καρδιά των Λευκών Ορέων, ενώ στην ίδια περιοχή υπάρχουν και άλλα σημαντικά φαράγγια, όπως της Τρυπητής, της Αράδαινας, του Ασκύφου, του Ίμπρου κ.τ.λ.
Ένας άλλος θησαυρός είναι τα πολλά μικρά και μεγάλα σπήλαια που φθάνουν τα χίλια τον αριθμό. Τα πιο γνωστά είναι το Ιδαίο Άντρο, στον Ψηλορείτη, και το Δίκταιο Άντρο, στη Δίκτη, που συνδέεται με τη γέννηση του Δία, και ακόμη το σπήλαιο Ειλειθυίας, του Μελιδονίου κ.ά.
Η μοναδική λίμνη της Κρήτης είναι η λίμνη του Κουρνά, στο νομό Χανίων, ενώ στην περιοχή της Αγιάς υπάρχει μια άλλη λίμνη που είναι τεχνητή.
