ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ
Η ΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΑΛΛΩΝ
Ποίηση: γράφει ο Γιάννης Ιωαννίδης
Η πολύ σημαντική εκδήλωση που έγινε στο Οικόπολις, στη Θεσσαλονίκη, με τίτλο «Δανείζοντας τη φωνή μας για την ποίηση των άλλων…», το Σάββατο 4 Απριλίου 2026, μας έδειξε πολλά θέματα που θα πρέπει να μας απασχολήσουν. Το πρώτο και το πιο σημαντικό ήταν το ερώτημα: Γιατί να διαβάζουμε και να μελετούμε την ποίηση των άλλων, τι αυτό μας προσδίδει.
Ποίηση: Οι άλλοι
Ποιοι είναι αυτοί οι άλλοι; Ή, για να το πούμε διαφορετικά, τι σημαίνει «άλλος»; Θα ξεκινήσω με το δεύτερο ερώτημα για να φτάσω στο πρώτο, για να καταφέρω να ξεμπερδέψω αυτό το κουβάρι που είναι αυτό το θέμα που συζητάμε. Ο «άλλος» μπορεί να γραφτεί και με αυτό τον τρόπο: «Άλλος». Αυτό σημαίνει ότι καταφεύγουμε στη λακανική έννοια του Άλλου, σε αυτήν την επινοημένη οντότητα που έχει κατασκευάσει, με βάση το ID μας, το Υπέρ Εγώ μας. Με άλλα λόγια, στον άλλον, στον ξένο προβάλλουμε τα στοιχεία της ταυτότητάς μας που, παραμορφωμένα, εμφανίζονται σε αυτόν που θεωρούμε ξένο.
Είναι εύκολο να καταλάβουμε ότι οι άλλοι δεν είναι παρά εμείς, με διαφορετική εικόνα, με στοιχεία δικά μας και δικά τους, μια εικόνα που ενδέχεται να μας φοβίζει, αν η ταυτότητά μας έχει τραυματικά σημεία που μας προκαλούν ή επιδεινώνουν το ψυχικό τραύμα με το οποίο ζούμε, χωρίς να το έχουμε συνειδητοποιήσει. Άρα οι άλλοι-περίπου-εμείς είναι κάτι που θα πρέπει να το δούμε προσεχτικά και να το αναλύσουμε όσο γίνεται περισσότερο.
Ποίηση: Οι κατασκευές τους
Ο ποιητής κατασκευάζει ένα λογοτεχνικό έργο με βάση τον ψυχικό του κόσμο. Εισπράττει στοιχεία από το κοινωνικό περιβάλλον, ο ψυχικός του κόσμος τα επεξεργάζεται και, με ασυνείδητο τρόπο και με χρόνο που δεν μπορεί να προσδιοριστεί χτίζει τον δικό του κόσμο. Τις περισσότερες φορές στην ποίηση δεν υπάρχει η ανάλυση που βλέπουμε σε κείμενα αναφοράς ή ανάλυσης -όπως κάνω και εγώ σε αυτό το σημείωμα-, αλλά ο λόγος είναι συμπυκνωμένος σε τέτοιο βαθμό που χρίζει ανάλυσης για να βρούμε το νόημά της.
Αυτή η αναζήτηση πετυχαίνει δύο πράγματα συγχρόνως: το πρώτο είναι η κατανόηση του ψυχικού κόσμου του ποιητή, το δεύτερο μας οδηγεί στα στοιχεία του εαυτού μας που έχουν συνάφεια με αυτό το ποίημα που διαβάζουμε. Αυτές οι δύο γραμμές παράγουν τη συγκίνηση που είναι πηγαία και αυθόρμητη. Αυτή η κατασκευή-ποίημα δεν είναι παρά μια εικόνα του δικού μας ψυχικού κόσμου και αυτή η ανακάλυψη είναι ότι πιο σημαντικό μπορούμε να εισπράξουμε.
Ποίηση: Οι άλλοι
Σε αυτή την ποιητική βραδιά οι άλλοι είναι ποιητές που δεν είναι Έλληνες. Τις λέξεις «των άλλων» θα πρέπει να τις διαβάσουμε «των μεταναστών», νόμιμων ή όχι, «των μετοίκων», να δούμε τον οίκο τους και να καταλάβουμε τη διαδρομή τους, τελικά να διερευνήσουμε αν εμείς θα μπορούσαμε να είμαστε στη θέση τους. Έτσι μπορούμε να καταλάβουμε καλύτερα των εαυτό μας και να δούμε αυτά που μας ενοχλούν σε αυτόν.
Σε αυτή την εκδήλωση το «εγώ» έγινε «εμείς» και αυτό το τελευταίο μετατράπηκε σε «εγώ», πλέον ανοικτό σε κάθε ανάγνωση που θα έκανε οποιοσδήποτε και -κυρίως- εμείς, προσεγγίζοντας την αυτογνωσία με γόνιμο και δημιουργικό τρόπο. Αυτός που διάβασε και εκείνος που άκουγε έμπαινε ασυναίσθητα σε αυτή τη διαδικασία. Αυτή η βραδιά ήταν μια πραγματική και ουσιαστική μυσταγωγία.
Ποίηση: Ένα δείγμα
2 Μάρτη 2016
Έκανα την πρώτη μου «εφημερία» σήμερα.
Δε θα σε πίστευα αν μου το έλεγες.
Γύρισα 8 το πρωί.
Στο Μοναστηράκι υπήρχε κάπου γραμμένο με σπρέι:
«ΕΓΩ ΕΙΜΑΣΤΕ»
Το στηθοσκόπιό μου ζύγισε δέκα τόνους
όταν το έβγαλα, γιατί κατάλαβα πως κουβαλάει αυτό
το «εγώ-είμαστε».
Γιατί αν δεν έχεις κάτι καλύτερο να κάνεις, έλα εκεί.
Μαζί θα είμαστε. Κανένας δεν είναι μόνος.
Που λες, ναι, έζησα λίγο πόλεμο σήμερα.
Ναι, δεν είχαμε βομβαρδισμούς.
Ναι, δεν είχαμε τραυματίες και αίμα.
Αλλά συγχώρεσέ με, τον είδα στα μάτια τους.
Να ξυπνάνε με τον παραμικρό θόρυβο.
Τον άκουσα στα πνευμόνια τους.
Στα παιδιά που έκλαιγαν.
Τον έζησα, λίγο.
Μηδαμινά.
Αλλά τον ένιωσα.
Πρέπει να με πιστέψεις.
(Victoria Alex, νοσηλεύτρια στον πρόχειρο καταυλισμό στο λιμάνι του Πειραιά, Ιατρείο της Πύλης Ε2)
Ποίηση: Η παρέα
Πράγματι, σε πολύ λίγο χρονικό διάστημα όλοι γίναμε μια παρέα. Αυτός που διάβαζε, εμείς που ακούγαμε, εκείνος που έπαιζε την φυσαρμόνικα ή την κιθάρα, αυτοί που τραγούδησαν. Εμείς.
Το πιο σημαντικό σε αυτές τις περιπτώσεις είναι η εξαέρωση του εγώ μας. Αυτά τα αέρινα στοιχεία πάνε και βρίσκουν τα άλλα και με έναν τυχαίο και, συγχρόνως, αυστηρά προσδιορισμένο τρόπο, όπως αναφέρει η Τζούλια Κρίστεβα, δημιουργούν ένα σύμπαν συναισθημάτων, συμπεριφορών και αντιλήψεων. Αυτό το σύμπαν εκρήγνυται και τα στέρεα, πλέον, στοιχεία του ανασυνθέτουν το εγώ μας. Είναι μια δημιουργία.
Ποίηση: Άλλο δείγμα
Έγραψα ένα ποίημα για τους φυλακισμένους και το έδειξα στον πατέρα μου.
Είπε: Τι καλό θα κάνουν τα ποιήματα στους κρατούμενους, και ποιοι είμαστε εμείς
για να αμφισβητήσουμε τη δικαιοσύνη του δεσμοφύλακα, του δικαστή και του νομοθέτη;
Είπα: Πατέρα,
οι φυλακισμένοι για τους οποίους γράφω είμαστε εμείς.
Almog Behar
Ποίηση: Ποιοι είμαστε
Είναι μια δημιουργία που ανοίγει αυτή τη φυλακή του «εγώ» και απελευθερώνει τον εαυτό μας. Ποιοι είναι αυτοί που συνδημιούργησαν;
Γεωργία Αλεξίου, Ξανθίππη Ζαχοπούλου, Αναστασία Καραογλάνη, Ναντίνα Κυριαζή, Ευάγγελος Λαδόπουλος, Ιωάννα Λαζάρου, Γιάννης Μιχαηλίδης, Φλώρα Ορφανουδάκη, Αικατερίινη Παρούση, Ζωή Πατερέσκου, Θοδωρής Πετρόπουλος, Αγγελική-Γαβριέλλα Σαμψωνίδου, Γιάννης Φραγκούλης, Αναστασία Χατζή, Σοφία Χρήσταινα, Έλενα Χρυσαφίδου, Παναγιώτης Χατζημωυσιάδης Νίκος Αλεξίου, Αγγελική Αυλίδου, Ελένη Μανθοπούλου, Κατερίνα Παρούση, Ιωάννα Λαζάρου, Δημήτρης Καντερές, Χρίστος Γκουντινάκος. Στις μουσικές Αλέξανδρος Τριανταφύλλου (φυσαρμόνικα) και Θοδωρής Πετρόπουλος (κιθάρα και τραγούδι). Συντόνισε η Ελένη Καρασαββίδου.
Μας φιλοξένησε ο υπέροχος χώρος του Οικόπολις, Πτολεμαίων 27, στο κέντρο της Θεσσαλονίκης.
