Έρωτας του λόγου

ΕΡΩΤΑΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΤΟΥ «ΔΑΚΡΥΣΜΕΝΟΥ ΓΥΑΛΟΥ»

Έρωτας του λόγου: γράφει ο Γιάννης Φραγκούλης

Στη Γεωργία

«Αφράτες μανόλιες, ξέσκεπες

Για τούτη τη γλυκιά στιγμή

Πως να γραφεί η σονάτα της αγάπης;

Αγάπη λέγεται;»

Για να το πούμε εμείς διαφορετικά, πώς να μιλήσουμε για την απόλαυση; Την ερωτική απόλαυση; Έχει όνομα; Και όμως είναι ένα από τα μεγάλα ζητήματα που ερευνά η ψυχολογία. Χωρίς αυτή ο άνθρωπος δεν μπορεί να μάθει τίποτε, δεν μπορεί να καταλάβει τα στοιχεία της πραγματικότητας. Να σχηματίσει τη δική του πραγματικότητα. Κατά συνέπεια, δεν μπορεί να επικοινωνήσει. Θα ακολουθεί μια αφασική διαδικασία.

ΕΡΩΤΑΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ: Η ΑΓΑΠΗ ΕΧΕΙ ΑΛΓΟΡΙΘΜΟ;

Όμως δεν μπορεί να προσδιορίσει αυτό το συναίσθημα της απόλαυσης. Να το μετρήσει και να το αποδώσει με μια μαθηματική εξίσωση. Η αγάπη δεν έχει αλγόριθμο. Δικαίως, λοιπόν, η Ελένη Ελεονώρα Τσιαντούλα αναρωτιέται. «Πώς να τη πω;» Αν προσπαθήσω να την αποκωδικοποιήσω και την αποδομήσω, τότε δε θα είναι πλέον αγάπη ή απόλαυση, αλλά το χνάρι αυτού του συναισθήματος που μόλις σκότωσα.

«Έρωτας του λόγου: ο έρωτας είναι

μια παράξενη και μαγευτική διαδικασία.»

Την αγάπη την αισθάνεσαι, αν το καταφέρεις. Ζεις αυτή την ένωση που θα μπορούσε να ήταν μία χημική εξίσωση, με την έννοια ότι παίρνει δύο συστατικά -από τον ένα και από τον άλλο- και τα κάνει μια τρίτη ουσία. Εντελώς διαφορετική στη σύστασή της από τις προηγούμενες δύο. Όπως ο αλχημιστής έφερνε στο μάγο, έτσι και ο έρωτας είναι μια παράξενη και μαγευτική διαδικασία. Πρόσχαρη και καταστροφική, συγχρόνως. Όμορφη και αποκρουστική. Η Αφροδίτη, ο Έρως, ο Αλφειός και ο Παν. Πολυεπίπεδες πέτρες που αλλάζουν συνέχεια μορφή.

Έρωτας του λόγου

ΕΡΩΤΑΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ: ΤΑ ΑΡΧΕΤΥΠΑ

Είμαστε μάρτυρες ενός θεάματος που πλησιάζει στο θεό Διόνυσο περισσότερο παρά στον Απόλλωνα, αν θυμηθούμε τη διάκριση του Νίτσε1. «Πραγματώνεται η κύλιση του τώρα σε λατρεία διονυσιακή», διαβάζουμε σε ένα άλλο ποίημα. Ο Διόνυσος κοροϊδεύει, διασκεδάζει και φέρνει την κάθαρση.

Ο άνθρωπος πλέον έχει αποβάλει τις νευρώσεις του και μπορεί να αντιληφθεί αυτό που υπάρχει μπροστά του. Τώρα πλέον μπορούν τα στοιχεία της ταυτότητας του ενός και του άλλου να ενωθούν, να γίνει αυτή η ένωση που θα φέρει το νέο πλάσμα που είναι ο έρωτας.

«Κι όσο κυμαίνεται λυσσασμένα στα σπλάχνα της μαούνας

Αντριεύει τρούλος μυτερός γενόμενο της θηλυκής φατρίας»,

αναφέρει στο ίδιο ποίημα.

Ο Άντρας και η Γυναίκα σε αυτό το ποιητικό έργο έχουν αρχετυπική μορφή2. Μπορεί να είναι οποιοσδήποτε άντρας και οποιαδήποτε γυναίκα. Είναι, δηλαδή, το αναφερόμενο του άντρα και της γυναίκας, κάτι σαν πρωτόπλαστοι που φτιάχνουν αυτή τη στιγμή το δικό τους κόσμο. Γίνονται σύμβολα και μπαίνουν στη σημειωτική διαδικασία της αναπαραγωγής του λόγου3. Αφήνουν κενά και σε προκαλούν να τα γεμίσεις για να παράγεις τη δική σου αφήγηση. Αυτή η γυναικεία γραφή που έχε μελετήσει η Τζούλια Κρίστεβα4 είναι πανταχού παρούσα στο «Δακρυσμένο γιαλό».

ΕΡΩΤΑΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ: Η ΑΕΝΑΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

Με άλλα λόγια ένα ποίημα είναι η αρχή για να παραχθεί ένας λόγος που θα είναι η προσωπική εκφορά του για κάθε αναγνώστη. Το ποίημα μοιάζει με μία σφαίρα που έχει ατέλειες. Συμπληρώνεται έτσι ώστε παίρνει άλλες μορφές, μεταμορφώνεται και γίνεται κάτι άλλο και μετά κάτι άλλο, σε μία αέναη διαδικασία. Φτάνουμε πάλι στην απροσδιοριστία του λόγου, όπως την παρατηρήσαμε στην προσπάθειά μας να δώσουμε -απέλπιδα- έναν ορισμό της αγάπης.

«Έρωτας του λόγου: είναι

ανάγκη οι πολλοί ελλειπτικοί λόγοι.»

Διαβάζουμε:

«Η σιωπή λυσσομανά

Πετάγεται όλο έκσταση η λαχτάρα μου να ανταμώσω

το αέρινο ομοίωμά σου».

Έτσι πάμε στο αίτημα της απόλαυσης, αυτό που κρύβει μέσα του το πάθος. Θέλει να γεννήσει ένα νέο ον-έννοια. Να διώξει, με αυτό τον τρόπο, το ενδεχόμενο του ευνουχισμού. Ο ευνουχισμός-θάνατος όλο και απομακρύνεται και η ζωή συνεχίζεται. Ο άνθρωπος δεν πάει στο υστερικό. Δεν έχει μία συνδιαλλαγή μεταξύ της ταυτότητας (ID) και του Άλλου, αυτού του εαυτού του που ο ίδιος έχει κατασκευάσει από παραποιημένα στοιχεία5. Η κάθαρση επιτυγχάνεται με μικρές κινήσεις, αποτελεσματικές, που φέρνουν προσωρινά την ίαση. Η ποίηση θα γίνει πάλι χρήσιμη όταν θα υπάρξει η ανάγκη από μια νέα επίθεση σε ψυχικά στοιχεία.

Έρωτας του λόγου

ΕΡΩΤΑΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ: ΑΝΟΣΤΟ-ΑΝΟΗΤΟ

Ο ποιητής θα είναι δίπλα σαν γιατρός να μας κάνει καλά και να μας απομακρύνει από την οδό που οδηγεί στην ψύχωση μέσω της υστερίας. Σε αυτά τα ποιήματα αυτό φαίνεται καθαρά. Δε χρειάζονται πολλά λόγια. Αντίθετα είναι ανάγκη οι πολλοί ελλειπτικοί λόγοι.

Ο ποιητής μας δίνει να πιούμε από το κρασοπότηρο που μετά, αφού αδειάσει, θα είναι άνοστο, δηλαδή ανόητο. Δεν έχει νόημα για αυτό το χρονικό διάστημα που θα είναι κενό. Το μόνο νόημά του είναι ότι αιτείται περιεχομένου για να έχει να δώσει.

Η απόσταση μεταξύ των στοίχων έχει αυτή τη λειτουργία. Μοιάζουν κάπως με τα χαϊκού. Ανάμεσα στις δύο γραμμές υπάρχει κάτι το σχετικά αδιάφορο, αυτό όμως μπορεί να παράγει ένα άρρητο νόημα. Για παράδειγμα:

«Πασχίζει η ανοστιά του άδειου κρασοπότηρου

Να λύσει τους γρίφους σου

Ήθελες να λέγομαι Ελένη

 Όμως δεν άκουσες τα χείλη μου που ζωγράφισαν στο κενό

Κι ένα μελτέμι σάρωσε τον απόηχό τους».

«Έρωτας του λόγου: περιμένουμε

το καινούργιο για να θριαμβεύσει

η ζωή επί του θανάτου.»

Ο πρώτος στοίχος και ο τέταρτος έχουν συνάφεια: Το κενό του κρασοπότηρου έχει να κάνει με το κενό που τώρα έχει πάνω του κάτι, μια ζωγραφιά. Οι γρίφοι και η Ελένη μας δείχνουν ένα αίνιγμα. Αυτό με το σχεδόν ετοιμόγεννο κενό παράγουν λόγο που σκορπίζεται εκεί που έχει ζήτηση. Το υπόλοιπο, όπως ο σπόρος, προσπαθεί να βρει εύφορο έδαφος.

Έρωτας του λόγου

ΕΡΩΤΑΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ: Ο ΘΡΙΑΜΒΟΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ

Μπορούμε να δούμε τη Γυναίκα που κάνει έκκληση στον Άνδρα/Πατέρα να ενωθεί με τη Μητέρα, να την ξαναγεννήσουν. Τέσσερις αρχετυπικές φιγούρες2 που σε κάποια σημεία γίνονται τρεις, αφού ο Άντρας και ο Πατέρας σε κάποια σημεία της έλξης του λόγου μπερδεύονται. Γίνονται ένα για να χωριστούν ξανά. Η αγωνία της Γυναίκας να γίνει Μητέρα και να μπει στη διαδικασία της εξέλιξης/αναγέννησης του κοινωνικού λόγου είναι εμφανής. Δείχνει ότι περιμένουμε το καινούργιο για να θριαμβεύσει η ζωή επί του θανάτου. Έχουμε ένα γεγονός αναστάσιμο.

«Έρωτας του λόγου: μία

διαδικασία που δεν έχει τέλος.»

Το ποίημα μας έδωσε την ευκαιρία να αναπτύξουμε το λόγο μας. Σίγουρα με διαφορετικό τρόπο απ’ότι ένας άλλος μελετητής. ‘Όμως ήταν η αφορμή να προτείνουμε άλλα νοήματα και να χαρούμε μια άλλη γέννηση. Η γέννα είναι δύο πράγματα συγχρόνως: θάνατος και ανάσταση, πεθαίνει το έμβρυο και ζωντανεύει το νεογνό. Αυτό δημιουργεί χαρά και έχει μια συγκινησιακή φόρτιση.

ΕΡΩΤΑΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ: Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

Το ποίημα τα κατάφερε. Παρήγαγε λόγο. Άρχισε να μεγαλώνει και να πλανάται στη σφαίρα των νοημάτων. Ψάχνει άλλα ποιήματα ή παράγωγα λόγων για να συνεχίσει να γεννά.

Μία διαδικασία που δεν έχει τέλος. Ακόμα και αν αυτό το βιβλίο χαθεί, ίσως θα υπάρξει κάποια αναφορά που θα το ξαναφέρει στη συλλογική μνήμη για να ξεκινήσει πάλι η αδρανοποιημένη γενετική του διαδικασία.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1. Φρίντριχ Νίτσε, «Η γέννηση της τραγωδίας και η περίπτωση Βάγκνερ», μτφρ. Ελένη Καλκάνη, εκδ. Δαμιανός, Αθήνα.

2 Carl Gustav Jung, «4 αρχετυπα», μτφρ. Γιώργος Μπαρουξής, εκδ. Ιάμβλιχος, Αθήνα 1988.

3. Louis Hjelmslev, «Le langage», μτφρ.Michel Olsen εκδ. Gallimard, Παρίσι.

4. Julia Kristeva, «La revolution du langage poétique», εκδ. du Seuil, Παρίσι 1974.

5. Ζακ Λακάν, «Οι ψυχώσεις, σεμινάριο τρίτο», μτφρ. Ζακ-Αλέν Μιλέρ, Ρούλης Χριστόπουλος, Βλάσης Σκολίδης, εκδ. Ψυχογιός, Αθήνα 2005.

 

Διαβάστε τις κριτικές βιβλίων που έχουμε δημοσιεύσει

Δείτε τα βίντεο που έχουμε ετοιμάσει



ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ Ο Γιάννης Φραγκούλης γεννήθηκε στην Αθήνα, το 1960, όπου τέλειωσε το εξατάξιο γυμνάσιο. Σπούδασε χημεία στον Καναδά, στο Μόντρεαλ (Quebec), στο Μόνκτον (New Brunswick) και στην Ορλεάνη (Γαλλία). Το 1989 σπούδασε φωτογραφία στην ΑΚΤΟ, στην Αθήνα. Παρακολούθησε σεμινάρια σημειωτικής, με το Δημήτρη Τσατσούλη (φωτογραφίας, λογοτεχνίας και θεάτρου), στο Ελληνοαμερικάνικο Κολλέγιο. Το 2009 τέλειωσε το Master in Arts, από το Middlesex University, με θέμα της διατριβής του, «Ο μύθος, μια αφηγηματική διακειμενικότητα». Το 1989 άρχισε να αρθρογραφεί και το 1990 ξεκίνησε να γράφει κριτικές κινηματογράφου. Το 1992 έγινε μέλος της Πανελλήνιας Ένωσης Κριτικών Κινηματογράφου, της οποίας έχει διατελέσει Πρόεδρος, και της FIPRESCI. Το 1994 έγινε μέλος του «Μικρό» (Σωματείο για την ταινία μικρού μήκους), στο οποίο ήταν Πρόεδρος για δύο θητείες. Το 2000 ξεκίνησε να διδάσκει σε σεμινάρια κινηματογράφου στην Ένωση Τεχνικών Κινηματογράφου και Τηλεόρασης (ΕΤΕΚΤ), στο «Μικρό», στο Πανεπιστήμιο της Πάτρας, στο Μουσείο Κινηματογράφου, στο Μικρό Πολυτεχνείο, στη Σχολή Κινηματογράφου Λυκούργου Σταυράκου, στο δικό του χώρο και σε συνεργασία με τη filmfabrik Productions, στη Θεσσαλονίκη, όπου διδάσκει κινηματογράφο μέχρι σήμερα στο Κινηματογραφικό Εργαστήρι Fabula, το οποίο διευθύνει. Συμμετείχε στο στρογγυλό τραπέζι της FIPRESCI, στην Κωνσταντινούπολη και στη Φιλιππούπολη με θέμα τον βαλκανικό κινηματογράφο. Συμμετείχε σε κριτικές επιτροπές στα Κρατικά Βραβεία Ποιότητας και σε Φεστιβάλ, στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Είναι επιστημονικός σύμβουλος του Εργαστηρίου Almakalma, το οποία ερευνά τον Ενιαίο Παραστατικό Χώρο (Performance). Κείμενά του έχουν δημοσιευτεί στην εφημερίδα Εξόρμηση, στην οποία ήταν υπεύθυνος του πολιτιστικού τμήματος, στην Αθηναϊκή, στη Νίκη, στο Μανδραγόρα, στην Ουτοπία, στη Σύγχρονη Εκπαίδευση, στον κατάλογο του Φεστιβάλ της Λάρισας, στη Γραφή, στο Κ.ΛΠ., στο Ριζοσπάστη και στο Αλμανάκ της ΠΕΚΚ. Ίδρυσε το περιοδικό «αντι-Κινηματογράφος», στο οποίο ήταν διευθυντής σύνταξης, το 1992, το περιοδικό «Κινηματογράφος και Επικοινωνία», στο οποίο ήταν διευθυντής, το 2000. Επιμελήθηκε και συνπαρουσίασε, μαζί με τον Κώστα Σταματόπουλο, την εκπομπή «Cineπλάνο», στο 902TV, από το 2008 έως το 2009. Ήταν υπεύθυνος για τους διαδικτυακούς τόπους www.cinemainfo.gr και www.theaterinfo.gr. Ίδρυσε και διεύθυνε το greeceactuality.wordpress.com. και τώρα διευθύνει και αρθρογραφεί στα www.filmandtheater.gr και www.thessalonikinfo.gr. Έχει μεταφράσει το βιβλίο του Jean Mitry, «Ο ρυθμός και η μουσική στον κινηματογράφο», έχει γράψει τα βιβλία «Η κωμωδία στον παλιό ελληνικό κινηματογράφο», εκδ. Έλευσις, το 2006, «Τι είναι ο κινηματογράφος;», εκδ. Κέντρο Πολιτιστικών Μελετών (σειρά νεανική Βιβλιοθήκη) και «Κώστας Φέρρης», εκδ. της Εταιρείας Ελλήνων Σκηνοθετών. Έχει οργανώσει διάφορες εκδηλώσεις στην Ελλάδα, όπως το Αφιέρωμα στον Παλαιστινιακό Κινηματογράφο, το 2002, την Εβδομάδα Κλασικού Ιαπωνικού Κινηματογράφου και την Εβδομάδα Σύγχρονου Ευρωπαϊκού Κινηματογράφου, το 2002, ως μέλος της Π.Ε.Κ.Κ. Ήταν καλλιτεχνικός διευθυντής του Πανοράματος Νέων Δημιουργών, στο Ε.Κ.Θ., στη Θεσσαλονίκη, και ιδρυτής της Κινηματογραφικής Λέσχης Solaris, η οποία δραστηριοποιείται πλέον στη Θεσσαλονίκη. Διευθύνει το Αφηγηματικό Εργαστήριο Fabula, που ερευνά τον Ενιαίο Παραστατικό Χώρο. Έχει σκηνοθετήσει τρείς ταινίες μικρού μήκους, οι δύο πτυχιακές για το Master στο πανεπιστήμιο Middlesex, και την ταινία-ντοκιμαντέρ μεγάλου μήκους, «Η αγία της αρχαίας Μαντινείας». ΦΙΛΜΟΓΡΑΦΙΑ «Μέσα από τις βιτρίνες», 8΄, 2009, σκηνοθεσία «Nafasz», 7΄, 2009, σκηνοθεσία «Η αγία της αρχαίας Μαντινείας», 50΄, 2010, ντοκιμαντέρ, σκηνοθεσία «Στιγμή απολιθωμένη», 31΄, 2010, ντοκιμαντέρ, σκηνοθεσία «Η τελευταία λατέρνα», 6΄, 2010, σεναριακή επιμέλεια «Το κλειδί της επιστροφής», 13΄, 2015, σεναριακή επιμέλεια «Το συρματόπλεγμα», 19΄, 2015, σεναριακή επιμέλεια «Στο Τσινάρι», 7΄, 2017, σκηνοθεσία «Sotos, ζωγράφος αει…πράγμων», 2020, 97΄, σκηνοθεσία-φωτογραφία ΒΙΒΛΙΑ «Ο ρυθμός και η μουσική στον κινηματογράφο», του Jean Mitry, μετάφραση, εκδ. Entracte και Σύγχρονη Εκπαίδευση, Αθήνα, 2001 «Τι είναι ο κινηματογράφος;», εκδ. Κέντρο Πολιτιστικών Μελετών, Αθήνα, 2004 «Κώστας Φέρρης», εκδ. Εταιρεία Ελλήνων Σκηνοθετών, Αθήνα 2004 «Η κωμωδία στον παλιό ελληνικό κινηματογράφο», εκδ. Έλευσις, Τρίπολη, 2006


'ΕΡΩΤΑΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ' has no comments

Be the first to comment this post!

Would you like to share your thoughts?

Your email address will not be published.

Copyritght 2022 Thessalonikinfo / All rights reserved