ΚΡΙΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΥ
Ο ΚΟΣΜΟΠΟΛΙΤΗΣ
Το βιβλίο του Βασίλη Τσιράκη
Κώστας Καραγιώργης: γράφει ο Γιάννης Φραγκούλης
Το ένατο βιβλίο του Βασίλη Τσιράκη, «Ο κοσμοπολίτης, η ζωή και ο θάνατος του Κώστα Καραγιώργη», από τις εκδόσεις Τόπος, 2026, είναι αυτό που λέμε ιστορικό μυθιστόρημα, η αναφορά σε μια σημαντική μορφή της αριστεράς στην Ελλάδα. Τρεις είναι οι άξονες που ακολουθεί η γραφή του συγγραφέα, δημιουργείται έτσι ένα αφηγηματικό σύμπαν όπου υπάρχουν πολλά περισσότερα από τη ζωή, μόνο, του Κώστα Καραγιώργη.
Κώστας Καραγιώργης: Οι αφηγηματικοί άξονες
Πως θα ήταν δυνατό σε 335 σελίδες να χωρέσει όλη η ιστορία της ελληνικής αριστεράς, έτσι όπως εμφανίζεται από τις αρχές του 19ου αιώνα μέχρι σήμερα; Η μοναδική λύση είναι η αφήγηση να αφήνει αυτά τα κενά που μπορεί εύκολα ο αναγνώστης να γεμίσει, αν ανατρέξει σε ιστορικά και πολιτικά βιβλία, να εμπλουτίσει τις γνώσεις του, να φτιάξει τελικά τον δικό του κόσμο ή, αν θέλετε, τον δικό του Κώστα Καραγιώργη.
Ο συγγραφέας ακολουθεί τρεις αφηγηματικές γραμμές: το ημερολόγιο του Κώστα Καραγιώργη, κατά κόσμο Κώστα Γυφτοδήμου, την ιστορική αναφορά και τις αναφορές του συγκρατούμενού του, του Ρουμάνου που προσπαθούσε να αλιεύσει ομολογίες του κρατούμενου Καραγιώργη. Υπάρχει όμως ένα «αλλά» που παίζει τεράστιο ρόλο.
Κώστας Καραγιώργης: Τα ντοκουμέντα και η μυθοπλασία
Το βιβλίο ανοίγει ξανά τη συζήτηση για αυτό το στέλεχος του ΚΚΕ που άδικα καταδικάστηκε από την ηγεσία του κόμματος και πέθανε στις φυλακές της Ρουμανίας. Όμως ο συγγραφέας δεν προτιμά την «ξερή» ιστορική αναφορά, ανακατεύει την ιστορία με τη μυθοπλασία, έτσι ώστε ο αναγνώστης πρέπει να ανακαλύψει, διαβάζοντας το βιβλίο, ποιο είναι το ντοκουμέντο και ποια η επινόηση. Δίνεται χώρος στη δημιουργία μιας προσωπικής αφήγησης που θα είναι το πάντρεμα της ανάγνωσης αυτού του βιβλίου με άλλα ιστορικά ή μη αφηγήματα, πάνω σε αυτό το θέμα.
Το μυθοπλαστικό κομμάτι, που διατρέχει όλο το βιβλίο, είναι γοητευτικό. Η γραφή του Βασίλη Τσιράκη περνά από τη μυθοπλασία στο ντοκουμέντο και αντίστροφα με τέτοιο τρόπο που αυτός ο ελιγμός δίνει ρυθμό στην ανάγνωση, κρατώντας το ενδιαφέρον του θεατή αμείωτο, περιμένοντας να ανακαλύψει πως πέθανε αυτό το στέλεχος του ΚΚΕ.
Κώστας Καραγιώργης: Η κατηγορία και η αποκατάσταση
Μετά τον θάνατό του το όνομα του Καραγιώργη θα αποκατασταθεί. Μαζί με αυτόν θα έχουν την ίδια τύχη και άλλα δύο ιστορικά στελέχη του ΚΚΕ. Το κόμμα θα αποδεχτεί ότι είναι αθώος, στα μάτια των συναγωνιστών του. Η αλήθεια είναι ότι ήδη είχε ανέβει επίπεδα εκτίμησης αυτός ο αγωνιστής. Στο βιβλίο αναφέρεται ότι τον αποκάλεσαν «στρατηγό» και «κύριο», ο ίδιος έμεινε έκπληκτος που κάποιος του απευθύνθηκε με το προσωνύμιο «κύριος», δείχνοντας ότι η εκτίμηση των συναγωνιστών του ήταν ήδη μεγάλη, ανεξάρτητα από τις επιλογές της ηγεσίας του κόμματος.
Δεκάδες χρόνια μετά αυτή η απόφαση και η μεταγενέστερη δικαίωση προβληματίζει τους κύκλους της ελληνικής αριστεράς. Το βιβλίο που έγραψε η χήρα σύντροφός του είναι ένα παράδειγμα. Το 2011 θα εκδοθεί το βιβλίο της Μαρίας Καραγιώργη και της Κατερίνας Ζωιτοπούλου-Μαυροκεφαλίδου, «Κώστας Καραγιώργης (1905-1955)», εκδ. Αθήνα. Το 2005 οι εκδόσεις Προσκήνιο θα εκδώσουν το βιβλίο «Δημοκράτες χωρίς δημοκρατία, τα μοιραία χρόνια 1946-1947», σε επιμέλεια Θανάση Καρτερού, το 1975 θα εκδοθεί, από ιδιωτική έκδοση, το βιβλίο «Γύρω από το Δεκέμβρη», ενώ από τις εκδόσεις Διάλογος θα εκδοθεί το βιβλίο «Από τη Βάρκιζα ως τον εμφύλιο πόλεμο», το 1977, στα τρία τελευταία εμφανίζεται ο Κώστας Καραγιώργης ως συγγραφέας τους. Άρα από την μεταπολίτευση και μετά αρχίζει ο διάλογος γύρω από την ιστορία αυτού του στελέχους.
Κώστας Καραγιώργης: Οι κόντρες
Η δικαίωση μπορεί να ήρθε, το όνομα αποκαταστάθηκε όμως οι πολεμικές, όσον αφορά στο τι συνέβη δεν σταμάτησαν ούτε 50 και πλέον χρόνια μετά τον θάνατό του. Τώρα στο στόχαστρο του κόμματος είναι άλλα πρόσωπα. Αυτό που φαίνεται ότι ενόχλησε είναι η συνέντευξη της Μαρίας Καραγιώργη στην εφημερίδα «Το Βήμα» που αναφέρει ότι «μετά την πτώση του Ζαχαριάδη, το 1956, έγινε από το ΚΚΕ μια «αποκατάσταση» του Καραγιώργη με μισό στόμα». Χαρακτηριστικό είναι το άρθρο στον Ριζοσπάστη του Μάκη Μαΐλη, το Σάββατο 30/4/2011, με αφορμή τη συνέντευξη της Μαρίας Καραγιώργη στο Βήμα. Ο τίτλος του άρθρου «Ψέματα και αλήθειες για τον Κ. Καραγιώργη» είναι χαρακτηριστικός.
Αυτό το σκηνικό υπονοείται στο βιβλίο του Βασίλη Τσιράκη. Ο συγγραφέας δεν θέλει να αποκαταστήσει το όνομα και να αποδώσει την αλήθεια. Θέλει να θέσει κάποιους προβληματισμούς στον αναγνώστη με μυθιστορηματικό τρόπο. Ξέρει πολύ καλά ότι η ιστορία δεν μπορεί να πει την αλήθεια, αυτό που θα εκφράσει δεν μπορεί να είναι το απόλυτα σωστό, άλλωστε ποτέ τα ιστορικά αφηγήματα δεν έλεγαν παρά την εκδοχή του συγγραφέα τους. Ο Τσιράκης δεν διεκδικεί την απόλυτη αλήθεια -πολύ σωστά κατά τη γνώμη μου-, θέτει προβληματισμούς.
Κώστας Καραγιώργης: Οι δύο αφηγήσεις
«Ακολούθησε συζήτηση με τα καθιερωμένα, πλήθος ερωτήσεων, στις οποίες οι απαντήσεις δίνονταν όχι μόνο από τον εισηγητή αλλά και από τα μέλη του ΠΓ, ακόμα και από τον Ρούσο και τον Πορφυρογένη, που υποτίθεται πως θα αντιμετώπιζαν το ερώτημα της διαγραφής και θα περνούσαν από στρατοδικείο. Εκείνες τις στιγμές μου ήρθε στο μυαλό ο Ζαχαριάδης. Ήμουν σίγουρος ότι, αν ο Νίκος ήταν παρών, δεν θα επέτρεπε να φτάσουν τα πράγματα εδώ που έφτασαν.»
«Με τον τίτλο «Όλοι επί ποδός πολέμου», το σχέδιο απόφασης, γραμμένο με μαστοριά, έδειχνε ότι λαμβάνει υπόψη τις επιφυλάξεις και διαφωνίες, χωρίς όμως να κάνει πίσω από την αποδοχή της συμφωνίας, και τελικά, παρά τις αμφισβητήσεις και τις έντονες αντιδράσεις, η παράδοση δεν έσπασε ούτε αυτή τη φορά, και το σχέδιο απόφασης ψηφίστηκε ομόφωνα από τα μέλη της ΚΕ.»
«Όσον αφορά, δε, τη συμφωνία, οι αντιδράσεις ήταν μετρημένες. Ο κόσμος είχε έρθει προ τετελεσμένων: “Ότι έγινε έγινε, ας κοιτάξουμε τώρα μπροστά”.»
«Τις τελευταίες δύο εβδομάδες ο Καραγιώργης ήταν γενικά ήρεμος. Είχε μόνο μερικές μέρες ανησυχία για τα ρούχα που του είχαν υποσχεθεί, αλλά δεν του έδιναν. Γενικά είχε μια εμμονή με τα ρούχα και τα καθαρά εσώρουχα, όπως και με το καθημερινό ξύρισμα. Σήμερα, μετά τις εξηγήσεις του σ. υπασπιστή, κάπως ησύχασε.»
Κώστας Καραγιώργης: Το ύφος
Τα αποσπάσματα που προαναφέραμε είναι από το ίδιο κεφάλαιο του βιβλίου. Το πρώτο και το τρίτο είναι από το ημερολόγιο του Κώστα Καραγιώργη. Το δεύτερο είναι η ιστορική αναφορά. Το τέταρτο είναι η αναφορά του συγκρατούμενου Ρουμάνου που εκτελούσε χρέη χαφιέ.
Αυτά που παρατηρούμε είναι ότι το ύφος είναι σχετικά ίδιο, όσον αφορά στη γλαφυρότητα, διαφέρει μόνο ο αναφορικός λόγος στην ιστορική αναφορά και ο προσωπικός στο ημερολόγιο. Στην αναφορά του Ρουμάνου έχουμε μια πιο «ξερή» γραφή, όπως θα ήταν το κανονικό. Αυτό που αλλάζει είναι η γραμματοσειρά ανάμεσα στο ημερολόγιο και στην ιστορική αφήγηση, η αναφορά του Ρουμάνου είναι σε πλαίσιο. Έτσι ο αναγνώστης δεν μπορεί να μπερδευτεί. Με αυτό τον τρόπο είναι γραμμένο όλο το βιβλίο. Μπορείτε να πάρετε μια μικρή ιδέα για το ύφος της αφήγησης του Βασίλη Τσιράκη και πως διαμορφώνει τις τρεις αφηγήσεις εντάσσοντάς τες σε μια συνολική αφήγηση όπου η επινόηση παίζει σημαντικό ρόλο.
Κώστας Καραγιώργης: Τα ερωτήματα
Το βιβλίο βάζει επί τάπητος τα θέματα της εσωκομματικής λειτουργίας, της αντιμετώπισης των μελών από την ηγεσία, την ευκολία των κατηγοριών προς τους διαφωνούντες και, τελικά, την καταδίκη τους. Αυτά, λίγο πολύ, δεν έχουν αλλάξει πολύ. Αυτά τα λάθη της ΚΕ και του ΠΓ που αναγνωρίστηκαν από μεταγενέστερες συνεδριάσεις της ΚΕ του ΚΚΕ δεν λειτούργησαν ως διδάγματα; Για ποιο λόγο επαναλαμβάνονται; Καταλαβαίνουμε ότι αυτή η λειτουργία παρακάμπτει τη διαλεκτική μέθοδο που είναι θεμελιώδης στον μαρξισμό.
Ο αναγνώστης μπορεί να προβληματιστεί για την ιστορία και την υπόσταση της αριστεράς σήμερα, όσον αφορά στον ελληνικό χώρο. Είναι παθογένειες που προβληματίζουν και προβλημάτιζαν τον αριστερό χώρο. Σε αυτό το βιβλίο αυτό το θέμα δεν αναλύεται -κάτι που θα ήταν κουραστικό- αλλά υπονοείται, καλώντας τον αναγνώστη να σχηματίσει τη δική του θέση.
Το βιβλίο του Βασίλη Τσιράκη βρίσκεται ανάμεσα στην ιστορία, στη μυθοπλασία και στο δοκίμιο χωρίς να είναι μετέωρο, αλλά πατά γερά στον αφηγηματικό χώρο, εδραιώνοντας τον λόγο του, με στιβαρότητα και γλαφυρότητα, κερδίζοντας τον αναγνώστη σε όλες τις πτυχές του.
ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ
Τίτλος: «Ο κοσμοπολίτης, η ζωή και ο θάνατος του Κώστα Καραγιώργη»
Συγγραφέας: Βασίλης Τσιράκης
Εκδόσεις: Τόπος
Έτος έκδοσης: 2026
Τόπος έκδοσης: Αθήνα
Επιμέλεια-διόρθωση: Μαρία Σεβαστιάδου
Σελίδες: 335.
Διαβάστε τις κριτικές βιβλίου που έχουμε δημοσιεύσει
