Θάνατος στην πατριαρχία

ΘΑΝΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΙΑ

ΣΤΕΚΕΙ ΜΟΝΟ ΤΟΥ ΑΥΤΟ ΤΟ ΣΥΝΘΗΜΑ;

Θάνατος στην πατριαρχία: γράφει ο Γιάννης Φραγκούλης*

Ένα σύνθημα που ακούγεται και γράφεται πολύ, τον τελευταίο καιρό, είναι το «θάνατος στην πατριαρχία». Μόνη της, όμως, αυτή η απαίτηση μιλάει για μια πιο ανθρώπινη κοινωνική δομή; Μήπως θα έπρεπε να συμπληρωθεί; Σε αυτό το σημείωμα θα εκφράσουμε τις απόψεις μας, σχετικές με αυτό το θέμα.

ΘΑΝΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΙΑ: Η ΕΚΚΡΗΞΗ

Είναι αλήθεια ότι τα δύο τελευταία χρόνια οι φόνοι γυναικών έχουν αυξηθεί τόσο πολύ που είναι άκρως ανησυχητικό. Δεν ήταν όμως κάτι που δεν το περιμέναμε. Η ίδια η δομή της κοινωνίας πρόσφερε στη γυναίκα μία θέση υποτέλειας. Ας προσπαθήσουμε να περιγράψουμε αυτή τη θέση με λίγα λόγια.

Είναι γνωστό ότι με την εμφάνιση των μονοθεϊστικών θρησκειών ο Πατέρας, σαν αρχέτυπο, βρίσκεται στο επίκεντρο της κοινωνίας. Επίσης, με την «Ορέστεια» βλέπουμε ότι νομιμοποιείται ο φόνος της μητέρας. Ο Ορέστης «ξεπλένεται» ηθικά και παίρνει την εκδίκηση για το θάνατο του πατέρα του. Πλέον ο Πατέρας νομοθετεί και εξουσιάζει την κοινωνική δομή. Δίνει και παίρνει ζωή. Η μητριαρχία τελειώνει, ως διοίκηση της κοινωνίας, με βίαιο τρόπο.

Οι μονοθεϊστικές θρησκείες έχουν στο κέντρο της λατρείας τους τον Πατέρα. Μάλιστα, αυτός δεν  προσδιορίζεται, είναι σύμβολο, θεοποιείται και δεν τολμά κανένας να τον αμφισβητήσει. Γίνεται έτσι η εισαγωγή στο φεουδαλισμό και, αργότερα, στον καπιταλισμό. Ο αυτοκράτορας, ο βασιλιάς και ο κυβερνήτης παίρνουν το χρίσμα της εξουσίας τους από το θεό. Δηλαδή από τον Πατέρα, ως αρχέτυπο, πάντα. Ο άνθρωπος, άντρας ή γυναίκα, ανήκει στο Κράτος, το σώμα και το πνεύμα του.

«Θάνατος στην πατριαρχία: Ο άνθρωπος

έχει εθιστεί στη βία.»

Είναι ένα κομμάτι από ένα μηχανισμό που κινεί το σύστημα που κανονίζει την κοινωνία. Όλα αυτά σε ένα καπιταλιστικό ή ιμπεριαλιστικό σύστημα. Εκτός αυτών τα σοσιαλιστικά ή κομουνιστικά συστήματα διακυβέρνησης ελάχιστα διαφέρουν από αυτά που περιγράψαμε. Και εκεί ο Πατέρας νομοθετεί και εξουσιάζει.

ΘΑΝΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΙΑ: Η ΒΙΑ

Όπως ήδη έχουμε πει ο Πατέρας έχει μάθει να κυβερνά με τη βία. Η απόλαυση και η γνώση της πραγματικότητας, έτσι όπως την αντιλαμβανόμαστε, είναι προϊόν μιας βίαιης κατάστασης. Ο άνθρωπος έχει εθιστεί στη βία. Αυτή εκφέρει το λόγο της που εισέρχεται στο λόγο του, με κάποιο τρόπο. Αυτό συμβαίνει και στα δύο φύλα. Τόσο ο άντρας όσο και η γυναίκα δέχονται τη βία και το λόγο της μέχρι ενός βαθμού. Αυτός ο βαθμός διείσδυσης φυσικά διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο, ανάλογα με  τον ψυχικό του κόσμο.

Θάνατος στην πατριαρχία

Είναι πολύ σπάνιο να βρούμε ανθρώπους που να αποστρέφονται τη βία και να δέχονται μια ειρηνική συνύπαρξη. Τόσο σπάνιο που αυτοί θεωρούνται παράξενοι, αλλόκοτοι, τρελοί. Όμως δεν είναι. Αυτό που θα πρέπει να δούμε είναι που περίπου βρίσκεται ο λόγος τους, όσον αφορά στο διάνυσμα βίας και ειρηνικής συμβίωσης. Αυτό θα μας βοηθούσε να λύσουμε το γρίφο: Μας αρκεί να πετύχουμε το τέλος της πατριαρχίας; Και μετά τι;

ΘΑΝΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΙΑ: ΕΝΑ ΑΛΛΟ ΜΟΝΤΕΛΟ;

Είναι σπάνιο ένας άνθρωπος να αποζητά μόνο μια βίαιη συμπεριφορά. Την εξασκεί όμως. Αυτό συμβαίνει επειδή κάποιος άλλος «φταίει». Όχι αυτός. Η αντίληψη αυτή είναι εν μέρει σωστή. Αυτός δε «φταίει» γιατί κάποιος άλλος τον οδήγησε σε αυτή την κατάσταση. Είναι θέμα ανάλυσης να βρούμε ποιος, με έμμεσο ή άμεσο τρόπο, τον οδήγησε στο δρόμο που φτάνει στο παλάτι της βίας. Επειδή δεν μπορούμε να κάνουμε ανάλυση σε μαζικό πεδίο θα αρκεστούμε σε αυτό: ο καθένας μιλά στον Άλλο και αναλόγως πράττει. Ο Άλλος, αυτός ο εαυτός μας που έχει δομηθεί με παραποιημένα ψυχικά στοιχεία, συνομιλεί με την ταυτότητά μας και μας οδηγεί στην παράβαση.

«Θάνατος στην πατριαρχία: Οι δυσχερείς

κοινωνικές συνθήκες έχουν οξύνει πολύ αυτή την επιθετικότητα.»

Αυτή η ανάλυση, για να βρούμε τον άλλο γίνεται από κάποιον ειδικό. Σε αυτό το σημείωμα δε θα μπούμε σε μια ψυχαναλυτική θεώρηση. Θα μείνουμε σε αυτή τη διαπίστωση της παράβασης. Έτσι μπορούμε να καταλάβουμε κάποια πράγματα. Ας αναφερθούμε σε δύο περιπτώσεις.

Ο άνδρας έχει συνήθως μεγαλώσει με το πρότυπο του Πατέρα-Αφέντη. Ξέρει ότι κύριο χαρακτηριστικό του λόγου του είναι η βία. Η γυναίκα θα πρέπει να είναι υποταγμένη σε αυτόν. Σε κάθε άλλη περίπτωση θα πρέπει να κυριαρχήσει και να πατάξει αυτόν που φέρει αντίσταση. Οι δυσχερείς κοινωνικές συνθήκες έχουν οξύνει πολύ αυτή την επιθετικότητα.

Θάνατος στην πατριαρχία

Η γυναίκα έχει μεγαλώσει σε ένα περιβάλλον όπου ο πατέρας είναι σχετικά απόμακρος και αυστηρός. Είναι ο Πατέρας-Εξουσιαστής. Δεν μπορεί να ταυτιστεί μαζί του. Για να βρει αυτά τα στοιχεία που της λείπουν πηγαίνει σε ένα διπλότυπό του, στον εραστή της. Εκεί όμως συναντά παρόμοια στοιχεία που δεν την διευκολύνουν να μάθει ποιος πραγματικά είναι ο πατέρας της.

ΘΑΝΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΙΑ: ΥΠΑΡΧΕΙ ΕΝΑΣ ΑΛΛΟΣ ΔΡΟΜΟΣ;

Οι γυναίκες που είναι θύματα και εμείς που τις υποστηρίζουμε θα πρέπει να δούμε αυτές τις ανθρώπινες αδυναμίες. Όχι επειδή θέλουμε να δικαιολογήσουμε το βιαστή ή το δολοφόνο. Θέλουμε να αναδείξουμε το θέμα σε όλη του την έκταση, έτσι ώστε να προσπαθήσουμε να προτείνουμε μία λύση.

«Θάνατος στην πατριαρχία: Κοιτάζουμε

και αγαπάμε τον Άνθρωπο, είτε

είναι γυναίκα είτε είναι άντρας.»

Μία πρόταση είναι να σκοτώσουμε τον Πατέρα, αυτόν που κρύβουμε μέσα μας. Όμως θα πρέπει να είμαστε στη θέση να προτείνουμε ένα άλλο μοντέλο διακυβέρνησης της κοινωνίας. Σκοτώνοντας τον Πατέρα και μένοντας εκεί δεν κάνουμε κάτι. Ίσως να επιστρέψουμε στη Μητέρα; Άρα να απαρνηθούμε τη δομή της κοινωνίας, όπως τη ζούμε, σε όλη της την έκταση; Αυτό είναι δύσκολο.

Ας πούμε ότι θα πρέπει να είμαστε ανάμεσα στον Πατέρα και στη Μητέρα. Να μη δεχόμαστε καταπίεση ούτε να την εξασκούμε. Να πιστεύουμε και να ενεργούμε έτσι ώστε να κανονίζουμε την κοινωνία που ζούμε με την ευγένεια και την κατανόηση. Ξέρω, είναι δύσκολο και χρονοβόρο. Βάζει όμως θεμέλια σε μια υγιή κοινωνία, έτσι όπως ο Επίκουρος την είχε οραματιστεί. Δεν είναι ακατόρθωτο, αλλά δύσκολο. Αρνούμαστε την εξουσία και την αντικαθιστούμε με την κατανόηση του άλλου για να βρούμε μία λύση σε κάθε κοινωνικό θέμα.

Δε σκοτώνουμε τον Πατέρα ούτε την Μητέρα. Τους καταλαβαίνουμε και, με αυτά τα εφόδια, αναπτύσσουμε την κοινωνία που θέλουμε να ζήσουμε εμείς και τα παιδιά μας. Φτάνουμε σε μια αναρχία που δεν έχει να κάνει με το μπάχαλο που συμβαίνει σε κάποιες περιπτώσεις, αλλά σε ένα νέο μοντέλο που θα υπηρετεί τον Άνθρωπο. Κοιτάζουμε και αγαπάμε τον Άνθρωπο, είτε είναι γυναίκα είτε είναι άντρας. Αλλά πρώτα θα πρέπει να δούμε και να αγαπήσουμε τον εαυτό μας.

*Ο Γιάννης Φραγκούλης είναι ψυχαναλυτής.

ΠΡΩΤΕΣ ΔΟΜΕΣ

Η ΕΞΟΥΣΙΑ ΤΟΥ ΠΑΤΕΡΑ

ΤΟ ΑΓΟΡΙ ΜΑΘΑΙΝΕΙ ΤΗ ΒΙΑ

ΤΟ ΚΟΡΙΤΣΙ ΜΑΘΑΙΝΕΙ ΤΗ ΒΙΑ

ΟΙ ΘΕΜΟΙ ΤΗΣ ΒΙΑΣ

Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΜΑΘΑΙΝΕΙ ΤΗ ΒΙΑ

ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΘΑΙΝΕΙ ΣΤΗ ΒΙΑ

 

Διαβάστε τα άρθρα πολιτικής ανάλυσης

Δείτε τα βίντεο που έχουμε ετοιμάσει



ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ Ο Γιάννης Φραγκούλης γεννήθηκε στην Αθήνα, το 1960, όπου τέλειωσε το εξατάξιο γυμνάσιο. Σπούδασε χημεία στον Καναδά, στο Μόντρεαλ (Quebec), στο Μόνκτον (New Brunswick) και στην Ορλεάνη (Γαλλία). Το 1989 σπούδασε φωτογραφία στην ΑΚΤΟ, στην Αθήνα. Παρακολούθησε σεμινάρια σημειωτικής, με το Δημήτρη Τσατσούλη (φωτογραφίας, λογοτεχνίας και θεάτρου), στο Ελληνοαμερικάνικο Κολλέγιο. Το 2009 τέλειωσε το Master in Arts, από το Middlesex University, με θέμα της διατριβής του, «Ο μύθος, μια αφηγηματική διακειμενικότητα». Το 1989 άρχισε να αρθρογραφεί και το 1990 ξεκίνησε να γράφει κριτικές κινηματογράφου. Το 1992 έγινε μέλος της Πανελλήνιας Ένωσης Κριτικών Κινηματογράφου, της οποίας έχει διατελέσει Πρόεδρος, και της FIPRESCI. Το 1994 έγινε μέλος του «Μικρό» (Σωματείο για την ταινία μικρού μήκους), στο οποίο ήταν Πρόεδρος για δύο θητείες. Το 2000 ξεκίνησε να διδάσκει σε σεμινάρια κινηματογράφου στην Ένωση Τεχνικών Κινηματογράφου και Τηλεόρασης (ΕΤΕΚΤ), στο «Μικρό», στο Πανεπιστήμιο της Πάτρας, στο Μουσείο Κινηματογράφου, στο Μικρό Πολυτεχνείο, στη Σχολή Κινηματογράφου Λυκούργου Σταυράκου, στο δικό του χώρο και σε συνεργασία με τη filmfabrik Productions, στη Θεσσαλονίκη, όπου διδάσκει κινηματογράφο μέχρι σήμερα στο Κινηματογραφικό Εργαστήρι Fabula, το οποίο διευθύνει. Συμμετείχε στο στρογγυλό τραπέζι της FIPRESCI, στην Κωνσταντινούπολη και στη Φιλιππούπολη με θέμα τον βαλκανικό κινηματογράφο. Συμμετείχε σε κριτικές επιτροπές στα Κρατικά Βραβεία Ποιότητας και σε Φεστιβάλ, στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Είναι επιστημονικός σύμβουλος του Εργαστηρίου Almakalma, το οποία ερευνά τον Ενιαίο Παραστατικό Χώρο (Performance). Κείμενά του έχουν δημοσιευτεί στην εφημερίδα Εξόρμηση, στην οποία ήταν υπεύθυνος του πολιτιστικού τμήματος, στην Αθηναϊκή, στη Νίκη, στο Μανδραγόρα, στην Ουτοπία, στη Σύγχρονη Εκπαίδευση, στον κατάλογο του Φεστιβάλ της Λάρισας, στη Γραφή, στο Κ.ΛΠ., στο Ριζοσπάστη και στο Αλμανάκ της ΠΕΚΚ. Ίδρυσε το περιοδικό «αντι-Κινηματογράφος», στο οποίο ήταν διευθυντής σύνταξης, το 1992, το περιοδικό «Κινηματογράφος και Επικοινωνία», στο οποίο ήταν διευθυντής, το 2000. Επιμελήθηκε και συνπαρουσίασε, μαζί με τον Κώστα Σταματόπουλο, την εκπομπή «Cineπλάνο», στο 902TV, από το 2008 έως το 2009. Ήταν υπεύθυνος για τους διαδικτυακούς τόπους www.cinemainfo.gr και www.theaterinfo.gr. Ίδρυσε και διεύθυνε το greeceactuality.wordpress.com. και τώρα διευθύνει και αρθρογραφεί στα www.filmandtheater.gr και www.thessalonikinfo.gr. Έχει μεταφράσει το βιβλίο του Jean Mitry, «Ο ρυθμός και η μουσική στον κινηματογράφο», έχει γράψει τα βιβλία «Η κωμωδία στον παλιό ελληνικό κινηματογράφο», εκδ. Έλευσις, το 2006, «Τι είναι ο κινηματογράφος;», εκδ. Κέντρο Πολιτιστικών Μελετών (σειρά νεανική Βιβλιοθήκη) και «Κώστας Φέρρης», εκδ. της Εταιρείας Ελλήνων Σκηνοθετών. Έχει οργανώσει διάφορες εκδηλώσεις στην Ελλάδα, όπως το Αφιέρωμα στον Παλαιστινιακό Κινηματογράφο, το 2002, την Εβδομάδα Κλασικού Ιαπωνικού Κινηματογράφου και την Εβδομάδα Σύγχρονου Ευρωπαϊκού Κινηματογράφου, το 2002, ως μέλος της Π.Ε.Κ.Κ. Ήταν καλλιτεχνικός διευθυντής του Πανοράματος Νέων Δημιουργών, στο Ε.Κ.Θ., στη Θεσσαλονίκη, και ιδρυτής της Κινηματογραφικής Λέσχης Solaris, η οποία δραστηριοποιείται πλέον στη Θεσσαλονίκη. Διευθύνει το Αφηγηματικό Εργαστήριο Fabula, που ερευνά τον Ενιαίο Παραστατικό Χώρο. Έχει σκηνοθετήσει τρείς ταινίες μικρού μήκους, οι δύο πτυχιακές για το Master στο πανεπιστήμιο Middlesex, και την ταινία-ντοκιμαντέρ μεγάλου μήκους, «Η αγία της αρχαίας Μαντινείας». ΦΙΛΜΟΓΡΑΦΙΑ «Μέσα από τις βιτρίνες», 8΄, 2009, σκηνοθεσία «Nafasz», 7΄, 2009, σκηνοθεσία «Η αγία της αρχαίας Μαντινείας», 50΄, 2010, ντοκιμαντέρ, σκηνοθεσία «Στιγμή απολιθωμένη», 31΄, 2010, ντοκιμαντέρ, σκηνοθεσία «Η τελευταία λατέρνα», 6΄, 2010, σεναριακή επιμέλεια «Το κλειδί της επιστροφής», 13΄, 2015, σεναριακή επιμέλεια «Το συρματόπλεγμα», 19΄, 2015, σεναριακή επιμέλεια «Στο Τσινάρι», 7΄, 2017, σκηνοθεσία «Sotos, ζωγράφος αει…πράγμων», 2020, 97΄, σκηνοθεσία-φωτογραφία ΒΙΒΛΙΑ «Ο ρυθμός και η μουσική στον κινηματογράφο», του Jean Mitry, μετάφραση, εκδ. Entracte και Σύγχρονη Εκπαίδευση, Αθήνα, 2001 «Τι είναι ο κινηματογράφος;», εκδ. Κέντρο Πολιτιστικών Μελετών, Αθήνα, 2004 «Κώστας Φέρρης», εκδ. Εταιρεία Ελλήνων Σκηνοθετών, Αθήνα 2004 «Η κωμωδία στον παλιό ελληνικό κινηματογράφο», εκδ. Έλευσις, Τρίπολη, 2006


Copyritght 2022 Thessalonikinfo / All rights reserved